Nối dài tình yêu rối nước qua các thế hệ

(BTV) Đối với bất cứ ai đã từng xem rối nước Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành chắc hẳn đều không khỏi ngỡ ngàng trước sự tài tình của những người nghệ sĩ nông dân nơi đây. Từ những khúc gỗ vô tri, vô giác ấy, dưới bàn tay, con mắt khéo léo, tinh tường của những nghệ nhân, họ đã thổi hồn cho từng con rối để chúng trở thành những nhân vật sống động, có hồn trong các tích trò rối nước dân gian. Tình yêu, niềm say mê rối nước trong con người nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải, thôn Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành được tiếp lửa, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

 


Nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải (bên phải) cùng con trai là Nguyễn Đăng Dung kiểm tra đồ nghề trước buổi biểu diễn.
         
Theo nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải, phường rối nước Đồng Ngư có từ lâu đời nhưng chỉ phục vụ bà con trong làng. Từ năm 1945, phường rối bắt đầu đi diễn ở nhiều nơi như: Hưng Yên, Thái Bình, Lạng Sơn, Hải Phòng, Huế... Hồi còn nhỏ, nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải theo cha là nghệ nhân Nguyễn Đăng Thinh và phường rối đi khắp nơi biểu diễn. Trong mỗi lần theo chân phường rối đi biểu diễn, ông thường lẻn vào buồng rối quan sát các chú, các anh biểu diễn, nhìn những chú rối "nhảy múa" uyển chuyển dưới bàn tay của các nghệ nhân khiến ông mê mẩn, như bị hút hồn. Sau đó, ông được học và đảm nhiệm những điệu múa đơn giản. Và cứ thế, tình yêu với rối nước cứ thế lớn dần, ngấm vào trong con người nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải từ khi nào không hay. Đến khi cha mất, niềm đam mê với những con rối đã gắn kết ông với phường rối Đồng Ngư đến ngày hôm nay.
         
Những ngày đầu mới thành lập của phường rối nước Đồng Ngư gặp rất nhiều khó khăn. Mỗi thành viên trong đoàn đều phải tự mình bươn chải, gánh gồng dụng cụ, những nơi xa quá mới dám thuê xe. Có những lần biểu diễn rong ruổi hàng tháng trời. Thù lao sau những buổi diễn không phải là tiền mà bằng thóc, vật nuôi hay đơn giản chỉ là một bữa liên hoan. Tuy nhiên, mọi người đều cảm thấy phấn khởi và tự hào lắm. Sau những vất vả, nhọc nhằn của mỗi người nghệ sĩ múa rối được khán giả, người xem đón nhận và cổ vũ nhiệt tình. Có thời điểm, phường rối lên đến vài chục người, mỗi lần đi biểu diễn về lại thay nhau đục đẽo, sơn mài con rối cho lần biểu diễn sau. Ai nấy trong phường rối đều cảm thấy yêu, thấy vui với những con rối sinh động, có hồn.

Những con rối vô tri vô giác dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân trở thành những nhân vật có hồn, sống động.
         
Ở vào tuổi xưa nay hiếm, cổ lai hy, nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải vẫn duy trì đều đặn, thường xuyên những chuyến lưu diễn gần xa. Hơn 90 tuổi, tuy không còn nhiều sức khỏe để cầm sào, kéo dây nhưng cụ vẫn nhiệt tình chỉ bảo cách thức, kỹ thuật và những hiểu biết tinh túy nhất về nghệ thuật rối nước của mình cho thế hệ sau. Tình yêu, niềm đam mê với những con rối như mạch ngầm thấm đẫm với các thế hệ gia đình họ Nguyễn Đăng. Chẳng vậy mà đến đời con trai nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải là ông Nguyễn Đăng Dung (60 tuổi) cùng cháu nội Nguyễn Đăng Hưng 31 tuổi vẫn một lòng theo đuổi đam mê với những con rối. Nói như nghệ nhân Nguyễn Đăng Dung, phường trưởng phường rối nước Đồng Ngư: Niềm đam mê rối nước có lẽ là cái "gen" cha truyền con nối. Những tích trò dân gian quen thuộc như: Em bé chăn trâu, câu ếch, cày cấy... đã gieo vào lòng ông một niềm say mê từ khi còn là cậu bé lên 5. Những năm tháng trong quân ngũ, chưa khi nào ông quên "món ăn quê nhà" độc đáo của quê hương, để khi trở về, cái nghiệp múa rối nước lại gắn kết với ông như một mối nhân duyên.
         
Múa rối nước Đồng Ngư - một trong số ít phường rối giữ được kỹ thuật máy dây và máy sào để tạo sự di chuyển và hành động cho con rối. Kỹ thuật này đòi hỏi người biểu diễn có tay nghề cao, đôi bàn tay nghệ nhân dẻo dai, uyển chuyển mới đem lại linh hồn cho quân trò. Rối nước Đồng Ngư hiện nay có thêm những bước đột phá mới như: Sử dụng nhạc sống; sáng tạo nhiều tiết mục biểu diễn mới: nhào vòng, múa tứ linh, hát văn... Nét tài nghệ và độc đáo của phường rối Đồng Ngư đã đem lại nhiều giải thưởng cao: Giải Nhất Liên hoan nghệ thuật múa rối không chuyên toàn quốc năm 2002 tại Hà Nội; giải Nhì Festival múa rối Huế năm 2004; giải Nhì Liên hoan múa rối toàn quốc lần thứ Nhất năm 2011 tại Hải Dương... Gần đây, cùng với chương trình hát Dân ca Quan họ trên thuyền, nghệ thuật rối nước được đưa vào biểu diễn, mỗi sô diễn đều chật cứng người xem. Qua đó mới thấy được sức hấp dẫn của loại hình nghệ thuật này và sự quan tâm, đón nhận của đông đảo công chúng, khán giả.

Buổi biểu diễn rối nước tại Thư viện tỉnh những ngày đầu năm mới 2018.
         
Với những giá trị, sức hấp dẫn riêng có của loại hình rối nước, thế nhưng trong tâm hồn nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải luôn đau đáu với nỗi lo thất truyền khi đội ngũ kế cận còn quá ít, quá mỏng. Cụ chia sẻ: Chính các con, cháu tôi và nhiều thành viên khác đang phải làm thêm nghề phụ để sống được và nuôi rối nước. Lớp trẻ trong làng chẳng còn mấy ai mặn mà với rối nước. Hiện tại, phường rối còn lại 20 thành viên tham gia biểu diễn thường xuyên.
         
Mới đây, Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước Đồng Ngư, xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành được UBND tỉnh phê duyệt với tổng kinh phí gần 16 tỷ đồng phục vụ cho việc hỗ trợ trang thiết bị và kinh phí hoạt động cho các phường múa rối nước; lập hồ sơ khoa học và tư liệu hóa các tài liệu, hiện vật liên quan; đầu tư xây dựng trung tâm bảo tồn... Cũng như nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể khác, việc bảo tồn, gìn giữ và phát triển rối nước Đồng Ngư phụ thuộc rất nhiều vào sự quan tâm của các cấp, các ngành cũng như sự chung tay góp sức của cả cộng đồng. Để bảo tồn, gìn giữ và phát triển nghệ thuật rối nước rất cần đến những người thực sự yêu, một lòng với rối nước. Với những đóng góp, nỗ lực của gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Phải, tin tưởng rằng, múa rối nước Đồng Ngư mãi trường tồn và lan tỏa, đậm chất hồn dân tộc Việt.
Mai Quế
 
 
 

Ý kiến bạn đọc - Gửi bình luận

Gửi bình luận

 

   

 

 

reset captcha

Gửi bình luận Nhập lại