Tuồng Tiến Bào vào xuân

(BTV) Tiếng lách cách gõ đục, tiếng ù ù của những chiếc máy tiện phay bào hay những tiếng cười nói, í ới gọi nhau của những người làm công ở các xưởng sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ tại thôn Tiến Bào, phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn những ngày cuối năm mỗi lúc dồn dập, hồ hởi, vội vã cho kịp đơn giao hàng như đã hẹn với khách. Tiến Bào – mảnh đất không chỉ nức tiếng với làng nghề sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ mà nơi đây còn lưu giữ nghệ thuật hát Tuồng đặc sắc từ bao đời. Vào những ngày áp Tết, ấy cũng là thời điểm Tuồng Tiến Bào bắt đầu “đỏ đèn” trên sân khấu phục vụ nhân dân trong và ngoài huyện, mở màn cho mùa lễ hội trên vùng đất Quan họ. Tuồng Tiến Bào đã vào xuân!

Buổi lưu diễn của đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào
cuối tháng 1/2019 tại phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn được đông đảo nhân dân đón nhận

Tìm đến “địa chỉ đỏ” nghệ thuật Tuồng Tiến Bào tại gia đình nghệ nhân Đàm Xuân Trung mới thấy hết được những nét đẹp hồn cốt của loại hình nghệ thuật này với những tấm Huy chương, Bằng khen, Giấy khen, những tấm ảnh lưu niệm để đời hay một góc không gian thu nhỏ để treo những bộ trang phục truyền thống Tuồng của các nghệ nhân đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào, phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn. Đó là minh chứng rõ nét nhất cho công cuộc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của nghệ thuật Tuồng cũng như công sức, đóng góp, lao động nghệ thuật của các nghệ nhân Tuồng Tiến Bào.

Vào những năm 60, 70 của thế kỷ XX, Tuồng Tiến Bào ở vào thời hoàng kim. Khi đó, thôn Tiến Bào có tới 50% gia đình tham gia vào đội Tuồng, có nhiều gia đình cả vợ chồng, con, cháu đều trong đội. Dù phương tiện đi lại ngày ấy còn khó khăn thiếu thốn nhưng được sự mến mộ của nhân dân, đội Tuồng đi bộ vài chục cây số đến các địa phương: Hiệp Hòa (Bắc Giang), Yên Phong, Gia Lâm (Hà Nội)… để diễn, nhất là vào các dịp đình đám, đầu xuân, lễ hội…

Thế hệ những gạo cội Tuồng Tiến Bào những ngày đầu đã được tiếp nối, kế cận vào năm 1983, khi đoàn Tuồng tuổi trẻ Tiến Bào được thành lập với số lượng diễn viên lên tới 30 người ở độ tuổi từ 18 - 27. Đoàn Tuồng tuổi trẻ ra đời được nhân dân ủng hộ từ kinh phí mua sắm tư trang, đạo cụ để phục vụ luyện tập và biểu diễn. Thế hệ trẻ với lòng say mê và nhiệt huyết đã chuyên tâm rèn luyện cộng với sự truyền dạy của cụ Đàm Mạnh Dan, Trần Nham… nên tiến bộ nhanh chóng. Ngoài ra, đoàn còn mời các nghệ sĩ: Đắc Nhã (Nhà hát Tuồng Việt Nam), NSND Tiến Thọ, nghệ sĩ Đức Thịnh, giảng viên Trường Đại học Sân khấu Việt Nam về dàn dựng và truyền dạy hàng chục vở tuồng.
 
Cụm cảnh vở Tuồng: Triệu Đình Long cứu chúa.

Sau bao cố gắng rèn luyện, thế hệ trẻ Tuồng Tiến Bào đã khẳng định được vị thế trên con đường nghệ thuật. Ngoài các vở tuồng cổ được đoàn biểu diễn thành công như: Sơn Hậu, Nữ tướng Đào Tam Xuân… các vở tuồng lịch sử như: Người mẹ Nguyễn Văn Cừ, Lý Công Uẩn rời đô, Lý Công Uẩn đăng quang cũng được đàn luyện tập, biểu diễn và gặt hái nhiều thành công trong các hội thi, hội diễn không chuyên như: Huy chương Vàng Liên hoan nghệ thuật quần chúng toàn quốc năm 1984; Huy chương Vàng Liên hoan sân khấu Tuồng thủ đô mở rộng năm 1988; Huy chương Vàng Hội diễn không chuyên lần thứ Nhất tại Bắc Ninh năm 1988… Hàng năm, đoàn nhận được nhiều lời mời biểu diễn, có những địa phương đoàn đã từng tới lưu diễn hơn 20 năm nay như: Ninh Hiệp, Phù Đổng, Sóc Sơn (Hà Nội)… 

Năm 1966, đoàn Tuồng tuổi trẻ Tiến Bào đổi tên là đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào. Đến nay, đoàn Tuồng duy trì sinh hoạt với 19 thành viên. Tuy là đoàn Tuồng cấp thôn nhưng Tiến Bào có đầy đủ các diễn viên như: Đào, kép, tướng, ninh, lão, quân… Hàng năm, vào mùa xuân, các ngày lễ Tết, hội hè đình đám, đoàn đi biểu diễn hàng trăm buổi và nhận được sự đón tiếp nồng hậu của đông đảo nhân dân. Đến nay, hầu hết các thành viên của đoàn Tuồng Tiến Bào đều ở tuổi ngoài 50 nhưng lòng say mê và nhiệt huyết vẫn không ngừng cháy. Với các nghệ nhân của đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào, chỉ có hát Tuồng mới đem lại sức khỏe, niềm vui trong cuộc sống. 
  
Các diễn viên hóa trang trước giờ lưu diễn.

Tết đến xuân sang cũng là khi các thành viên của đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào đem tiếng trống Tuồng lưu diễn khắp các sân khấu để phục vụ bà con nhân dân trong và ngoài huyện. Mùa xuân xứ Kinh Bắc khác với mùa xuân của các vùng miền khác trên cả nước. Mùa xuân là mùa của lễ hội, của những đám hội hè, tế lễ…. nên nhu cầu thưởng thức Tuồng của công chúng, khán giả nhiều hơn bao giờ hết. Năm Mậu Tuất đang dần khép lại, năm Kỷ Hợi đang tới rất gần, đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào đang gấp rút chuẩn bị, bắt tay thu xếp công việc của từng thành viên trong đoàn, sẵn sàng cho những chuyến lưu diễn. 

Trong những ngày đầu xuân năm mới, công chúng, khán giả của bộ môn nghệ thuật Tuồng thường thích diễn những vở Tuồng, trích đoạn, cốt Tuồng vui vẻ, bình an hay mang tính giáo dục xã hội cao như: Triệu Đình Long cứu chúa, Chiếu dời đô, Lý Hòa Hiền giáo từ, Tam hạ nam đường, Làng ca nữ bên sông Dương Tử… Trong đó, vở Tuồng “Triệu Đình Long cứu chúa” được đoàn lựa chọn lưu diễn nhiều nhất. Bởi lẽ, đây là vở Tuồng có cốt truyện mang tính giáo dục xã hội cao. Nội dung vở Tuồng kể về giai thoại khi nhà Vua băng hà. Hoàng hậu và thái tử còn nhỏ không chăm lo được chuyện triều chính nên trong triều phe cánh phản quốc, nịnh thần nổi lên muốn lật đổ ngôi báu. Trong triều có quan liêm khiết, thanh liêm là Triệu Đình Long, Lăng Doanh và Giang Chấn Tử trung thành với Vua đã giúp hoàng hậu, thái tử khôi phục ngai vàng và phụng sự, chăm lo chuyện triều chính. 

Năm 2018 có thể coi là năm khá thành công đối với đoàn Tuồng nghệ thuật truyền thống Tiến Bào khi có đến 3 thành viên được Chủ tịch UBND tỉnh vinh danh là nghệ nhân hát Tuồng như: Nghệ nhân Đàm Xuân Trung, Đàm Quốc Oai và Đàm Đức Thư. Đặc biệt, gần đây nhất là đoàn tham gia Hội diễn sân khấu Tuồng không chuyên tại Bình Định và giành được 1 Huy chương Vàng, 3 Huy chương Bạc. Đây không chỉ là phần thưởng cho những đóng góp, nỗ lực, lao động nghệ thuật bền bỉ mà còn là sự quảng bá, giới thiệu những nét đẹp của bộ môn nghệ thuật Tuồng tới đông đảo các tầng lớp khán giả, người xem trên mọi miền Tổ quốc. Tuồng Tiến Bào không chỉ truyền lửa trong vùng mà nó có sức sống mãnh liệt, bền bỉ và bay xa hơn nữa. 

Hơn 6 thập kỷ trôi qua, tiếng trống Tuồng Tiến Bào đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng công chúng, tồn tại song hành cùng với biến động của thời gian, thời cuộc. Nhưng với tấm lòng, đam mê và sự quyết tâm của các nghệ nhân,tiếng hát Tuồng Tiến Bào sẽ ngày càng vang xa.
Mai Quế

Ý kiến bạn đọc - Gửi bình luận

Gửi bình luận

 

   

 

 

reset captcha

Gửi bình luận Nhập lại