Ba chàng hàn sĩ Phạm Quý Thích, Đoàn Nguyễn Tuấn và Nguyễn Du nhân tiết xuân đã dạo chơi lên đất kinh kì Thăng Long cho biết. Tình cờ ba người gặp Xuân Hương- con gái bà hàng nước, một cô gái mười bảy, mười tám thông minh, xinh đẹp. Cô là con gái một ông đồ nghèo ở Nghệ An ra xứ này sinh sống. Vốn được cha dạy dỗ, học hành chữ nghĩa thâm sâu, Xuân Hương mở lớp dạy chữ cho trẻ con trong vùng và có tài thơ văn ứng đối sắc sảo. Lần gặp đầu tiên ba chàng nho sĩ càng ngạc nhiên hơn với tài làm thơ...
Với kinh nghiệm mánh khoé lọc lõi, Cưởi dù ham chơi lười học nhưng cũng tốt nghiệp bổ túc cấp hai và trung cấp nông nghiệp của tỉnh. Cưởi về xã được bầu...
Nhà nước có chủ trương đưa lực lượng không có công ăn việc làm lên miền núi khai hoang. Thế là Cưởi theo mẹ lên bản Đá Vách của người Dao. Nó bỗng thích...
Trần Văn Cưởi mồ côi cha từ năm 6 tuổi. Trong đám tang của bố nó nghe mọi người nói chuyện mới biết bố vốn là con nuôi của một bá hộ và được cho ăn học tử...