Quan năm Mũi Khoằm cai quản các đạo binh tỉnh Bắc rất bực giận vì sự chủ quan sơ xuất của mặt ngựa. Nhất là hắn dưới quyền của tướng Brieu de e’ blax đang chuẩn bị đánh chiếm hẳn Yên Thế. Hắn truyền lệnh dẫn giả Mặt Ngựa cùng mấy thằng lính xuống nhà phạt, ở xà lim riêng biệt, cùm hai chân , rồi sẽ ra tòa án binh xử tội về canh gác, lơ là để mất súng. Từ bến sông Cái bên kia Hà Nội lên tới cổng tỉnh Bắc Ninh, các làng sở tại và cả các làng ở xa có dính dáng đến họ hàng nội ngoại của ba quan lớn tỉnh...
Nhà nước có chủ trương đưa lực lượng không có công ăn việc làm lên miền núi khai hoang. Thế là Cưởi theo mẹ lên bản Đá Vách của người Dao. Nó bỗng thích...
Trần Văn Cưởi mồ côi cha từ năm 6 tuổi. Trong đám tang của bố nó nghe mọi người nói chuyện mới biết bố vốn là con nuôi của một bá hộ và được cho ăn học tử...