Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), Giám đốc Công ty Luật TNHH Intelico giải đáp về vấn đề này như sau:

Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan

Tại thời điểm trả lời câu hỏi này, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 vẫn đang có hiệu lực thi hành, chúng tôi áp dụng Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 để trả lời, và có dẫn chiếu Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025 để mở rộng thêm câu trả lời.

1. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014

Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó đối tượng tham gia BHXH bắt buộc chủ yếu là những người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn hoặc, xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, mà không có quy định về trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, thực tế đã phát sinh nhiều trường hợp người lao động làm việc dưới các hình thức thỏa thuận khác với người sử dụng lao động, dẫn đến việc những người lao động này không được tham gia BHXH bắt buộc và mất đi các quyền lợi an sinh cần thiết.

2. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025)

Để khắc phục tồn tại này và thể chế hóa quan điểm cải cách an sinh xã hội hướng tới BHXH toàn dân, Luật BHXH năm 2024 đã bổ sung quy định mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mở rộng đối tượng người lao động là công dân Việt Nam phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, trong đó có trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Như vậy, người làm việc theo hợp đồng không chính thức (không mang tên hợp đồng lao động) nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì thuộc đối tượng phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điều này cũng giúp bảo vệ quyền lợi cho rất nhiều người lao động đang làm việc dưới các hình thức không chính thức hoặc hợp đồng có tên gọi khác (như: hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng khoán việc, … nhưng có nội dung chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động) mà bản chất vẫn là quan hệ lao động.

Ví dụ: người lao động là nhân viên một cửa hàng Spa, làm việc thông qua “hợp đồng dịch vụ” với chủ cửa hàng, hưởng lương thưởng theo thoả thuận và không có chế độ hay phụ cấp khác. Từ ngày 01/07/2025, những người lao động này sẽ thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc. Khi tham gia BHXH bắt buộc, người lao động sẽ được hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất giúp người lao động an tâm trong quá trình làm việc.

Người lao động cần lưu ý về các trường hợp không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại Khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, trong đó gồm có: Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng và người giúp việc gia đình. 

Thêm vào đấy, bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động, người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phải tham gia. Vì vậy, người lao động cũng có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội theo tỷ lệ được quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động và hằng tháng trích khoản tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định pháp luật từ tiền lương của người lao động để đóng cùng một lúc vào quỹ bảo hiểm xã hội.

Duy Phách