Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), Giám đốc Công ty Luật TNHH Intelico giải đáp về vấn đề này như sau: 

Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan

1.Quy định về ngưỡng doanh thu không phải chịu thuế đối với hộ kinh doanh

Căn cứ khoản 1 Điều 7 Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) năm 2025, quy định: “Cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh có mức doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.”

Theo dự thảo Luật mới, Nhà nước đã quy định doanh thu chịu thuế từ mức 500 triệu đồng/năm trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Tức là, các hộ kinh doanh có doanh thu bình quân từ 41,6 triệu đồng/tháng trở xuống sẽ không thuộc diện nộp thuế thu nhập cá nhân.

Theo Điều 29 Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) năm 2025, sửa đổi, bổ sung khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2024, đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng bao gồm: “Hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có mức doanh thu hằng năm từ 500 triệu đồng trở xuống; tài sản của tổ chức, cá nhân không kinh doanh, không phải là người nộp thuế giá trị gia tăng bán ra; hàng dự trữ quốc gia do cơ quan dự trữ quốc gia bán ra; các khoản thu phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí.” 

Do đó, đối với hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có mức doanh thu hằng năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế giá trị gia tăng. Việc điều chỉnh này nhằm đảm bảo đồng bộ với Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) năm 2025.

Tóm lại, kể từ năm 2026, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống sẽ thuộc diện không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. 

2. Nghĩa vụ đăng ký và kê khai thuế

Mặc dù doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống thuộc diện không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, hộ kinh doanh vẫn bắt buộc phải thực hiện các nghĩa vụ quản lý thuế sau đây:

- Nghĩa vụ đăng ký thuế: Căn cứ khoản 1 Điều 30 Luật Quản lý thuế năm 2019, hộ kinh doanh phải thực hiện đăng ký thuế trước khi bắt đầu hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu vi phạm, hộ kinh doanh có thể bị xử phạt về hành vi chậm đăng ký thuế với mức phạt lên đến 10.000.000 đồng theo quy định tại Điều 10 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

- Nghĩa vụ kê khai thuế: Căn cứ Điều 11 và Điều 13 Thông tư 40/2021/TT-BTC, hộ kinh doanh có nghĩa vụ nộp hồ sơ khai thuế định kỳ để cơ quan thuế có căn cứ xác định doanh thu thực tế. Hành vi cố tình không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, không chính xác là hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 6 Luật Quản lý thuế năm 2019.

Đối với hành vi không nộp hồ sơ khai thuế hoặc chậm nộp quá thời hạn quy định, hộ kinh doanh sẽ bị xử phạt hành chính theo Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP với mức phạt tiền cao nhất lên đến 25.000.000 đồng.

3. Những rủi ro pháp lý khi không lưu giữ hóa đơn đầu vào

Nếu hộ kinh doanh không lấy hóa đơn khi mua hàng, sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng cả về pháp lý lẫn tài chính, như sau:

3.1. Rủi ro bị tịch thu/ tiêu huỷ hàng hóa và xử phạt hành chính về nguồn gốc xuất xứ

Hóa đơn đầu vào là chứng từ pháp lý quan trọng để chứng minh quyền sở hữu và nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa. Đối với hành vi kinh doanh hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ kèm theo để chứng minh nguồn gốc hợp pháp ngay tại thời điểm kiểm tra sẽ bị coi là kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Theo Điều 17 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, đối với hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính lên đến 50.000.000 đồng trong trường hợp hàng hoá vi phạm có giá trị từ 100.0000.000 đồng trở lên.

Ngoài ra, hộ kinh doanh vi phạm có thể bị tịch thu/tiêu huỷ đối với hàng hoá không rõ nguồn gốc và buộc phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ. 

3.2. Rủi ro bị cơ quan thuế ấn định doanh thu và truy thu thuế

Căn cứ Điều 50 Luật Quản lý thuế năm 2019, trường hợp người nộp thuế không tuân thủ quy định về chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ… cơ quan thuế có quyền ấn định thuế.

Theo đó, khi hộ kinh doanh không có hoá đơn đầu vào thì hộ kinh doanh không được ghi nhận chi phí hợp lệ, dẫn đến việc không thể kê khai giảm trừ thuế hoặc tính đúng lợi nhuận thực tế, từ đó có thể bị cơ quan thuế ấn định truy thu hoặc xử phạt hành chính vì kê khai không đúng quy định.

3.3. Ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và tính pháp lý trong hoạt động kinh doanh

Việc thường xuyên mua bán hàng hóa mà không lấy hóa đơn còn có thể bị nghi ngờ liên quan đến hành vi trốn thuế, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và tính pháp lý trong hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh.

3.4. Rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Căn cứ điểm b, điểm c, điểm d khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), tội trốn thuế được xác định khi cá nhân thực hiện một trong các hành vi sau đây nhằm trốn thuế với số tiền từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính, bao gồm:

- Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp. Việc hộ kinh doanh không lấy hóa đơn đầu vào thường dẫn đến hệ lụy không kê khai đầy đủ các giao dịch mua bán trên sổ sách, đây là căn cứ để xác định hành vi phạm tội.

- Không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán. Thực tế, khi không có đầu vào hợp pháp, hộ kinh doanh thường có xu hướng không xuất hóa đơn đầu ra để tránh bị phát hiện chênh lệch hàng hóa, hành vi này trực tiếp cấu thành tội phạm theo quy định nêu trên.

- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn.

Do đó, nếu cơ quan chức năng chứng minh được việc không lấy hóa đơn nhằm mục đích trốn thuế với số tiền từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, chủ hộ kinh doanh có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình phạt tù lên đến 1 năm hoặc phạt tiền lên đến 500.000.000 đồng 

Ngoài ra, nếu phạm tội trốn thuế với số tiền 1.000.000.000 đồng trở lên, thì người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt cao nhất là 7 năm tù hoặc phạt tiền lên đến 4.500.000.000 đồng.

Tóm lại, tùy theo mức độ vi phạm, hộ kinh doanh có thể bị phạt hành chính, tịch thu hàng hóa, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu gian lận hoặc trốn thuế nghiêm trọng.

Trên cơ sở quy định và phân tích nêu trên, Công ty Luật TNHH Intelico – Hà Nội trân trọng đề xuất Quý Khách hàng một số khuyến nghị như sau:

1.Tuân thủ quy định về hoá đơn, chứng từ

Dù doanh thu thực tế có thể dưới ngưỡng chịu thuế (từ 500 triệu đồng/năm trở xuống theo quy định từ 2026), hộ kinh doanh vẫn bắt buộc phải lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua vào để chứng minh quyền sở hữu và nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa trước cơ quan Quản lý thị trường.

 2. Sử dụng phần mềm quản lý bán hàng có kết nối hóa đơn điện tử (nếu cần thiết).

Sử dụng phần mềm quản lý bán hàng có kết nối hóa đơn điện tử tính tiền để minh bạch hóa hoạt động, tránh các sai sót vô ý dẫn đến rủi ro bị ấn định thuế.

3. Đăng ký và kê khai thuế theo quy định pháp luật.

Duy Phách