Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), Giám đốc Công ty Luật TNHH Intelico giải đáp về nội dung này như sau:

Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan

Tha tù trước thời hạn có điều kiện là chế định mang tính nhân đạo, song chỉ được áp dụng khi người đang chấp hành án đáp ứng đầy đủ và đồng thời các điều kiện về thời gian chấp hành án, nhân thân, quá trình cải tạo và các nghĩa vụ pháp lý khác theo quy định của pháp luật. Việc xét tha tù được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện từng trường hợp cụ thể và bảo đảm yêu cầu giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Căn cứ Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, điều kiện để được tha tù trước thời hạn được phân loại cụ thể dựa trên tính chất tội phạm và độ tuổi của phạm nhân. 

1.Tha tù trước thời hạn đối với người đang chấp hành án về tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng (Điều 2 Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP)

Phạm nhân thuộc nhóm này phải đáp ứng đủ các điều kiện sau:

(i) Đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù: Phạm nhân phải là người đã từng có quyết định giảm thời hạn chấp hành án phạt tù của cơ quan có thẩm quyền.

 (ii) Phạm tội lần đầu: Đây là điều kiện tiên quyết. Theo quy định, được coi là phạm tội lần đầu và được xem xét nếu thuộc một trong các trường hợp:

  + Trước đó chưa phạm tội lần nào;

  + Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự;

  + Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự;

  + Trước đó đã bị kết án nhưng thuộc trường hợp được coi là không có án tích.

(iii) Có nhiều tiến bộ, ý thức cải tạo tốt: Phạm nhân phải chấp hành tốt nội quy, tích cực lao động, học tập và phải có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên trong các quý liên tục liền kề thời điểm xét duyệt. Số lượng quý cần thiết phụ thuộc vào mức án đang chấp hành:

+ Tù chung thân giảm xuống tù có thời hạn: Ít nhất 20 quý liên tục liền kề;

+ Tù trên 20 năm đến 30 năm: Ít nhất 16 quý liên tục liền kề;

+ Tù trên 15 năm đến 20 năm: Ít nhất 12 quý liên tục liền kề;

+ Tù trên 10 năm đến 15 năm: Ít nhất 08 quý liên tục liền kề;

+ Tù trên 05 năm đến 10 năm: Ít nhất 06 quý liên tục liền kề;

+ Tù trên 03 năm đến 05 năm: Ít nhất 04 quý liên tục liền kề;

+ Tù từ 03 năm trở xuống: Ít nhất 02 quý liên tục liền kề.

(iv) Có nơi cư trú rõ ràng: Phạm nhân phải có nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú) có địa chỉ được xác định cụ thể để về cư trú, sinh sống thường xuyên sau khi được tha tù.

(v) Đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính: Phạm nhân phải hoàn thành xong hình phạt bổ sung là tiền, án phí và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại:

 + Về tiền phạt, án phí: Đã nộp đầy đủ (có biên lai/chứng từ) hoặc có quyết định miễn của Tòa án.

+ Về bồi thường thiệt hại: Đã thực hiện xong; hoặc có quyết định đình chỉ thi hành án; hoặc có thỏa thuận bằng văn bản với bị hại về việc không phải bồi thường (có xác nhận của cơ quan thẩm quyền).

(vi) Đã chấp hành được thời gian tối thiểu:

+ Mức chuẩn: Đã chấp hành được ít nhất một phần hai mức phạt tù có thời hạn; hoặc ít nhất 15 năm đối với tù chung thân giảm xuống tù có thời hạn.

+ Mức ưu tiên: Đã chấp hành ít nhất 1/3 mức phạt tù có thời hạn; hoặc ít nhất 12 năm đối với tù chung thân giảm xuống tù có thời hạn, nếu thuộc các trường hợp: Người có công với cách mạng; Thân nhân người có công; Người đủ 70 tuổi trở lên; Người khuyết tật nặng/đặc biệt nặng; Phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

(vii) Không ảnh hưởng đến an ninh, trật tự an toàn xã hội

Khi xét tha tù trước thời hạn có điều kiện phải xem xét thận trọng, chặt chẽ để bảo đảm việc tha tù trước thời hạn có điều kiện không ảnh hưởng đến an ninh, trật tự an toàn xã hội, đặc biệt là đối với các trường hợp phạm tội về ma túy, tham nhũng, phạm tội có tổ chức, các đối tượng chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố, chống đối, côn đồ, tái phạm nguy hiểm.

Lưu ý: 

- Thời gian đã chấp hành án bao gồm cả thời gian tạm giữ, tạm giam, bắt buộc chữa bệnh (nếu có).

- Không áp dụng quy định này với người bị kết án thuộc một trong các trường hợp sau đây (khoản 2 Điều 66 Bộ luật Hình sự năm 2015):

+ Người bị kết án về một trong các tội quy định tại Chương XIII, Chương XXVI, Điều 299 của Bộ luật này; người bị kết án 10 năm tù trở lên về một trong các tội quy định tại Chương XIV của Bộ luật này do cố ý hoặc người bị kết án 07 năm tù trở lên đối với một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 248, 251 và 252 của Bộ luật này;

+ Người bị kết án tử hình được ân giảm hoặc thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 40 của Bộ luật này.

2.Tha tù trước thời hạn đối với người đang chấp hành án về tội phạm ít nghiêm trọng (Điều 3 Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP)

Các điều kiện tương tự như mục 2.1 nêu trên, ngoại trừ điều kiện tại mục (i) Đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù. Theo đó, phạm nhân phạm tội ít nghiêm trọng không bắt buộc phải có quyết định giảm án trước đó mới được xét tha tù trước thời hạn.

3.Tha tù trước thời hạn đối với người đang chấp hành án dưới 18 tuổi đang chấp hành án phạt tù (Điều 4 Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP)

Người dưới 18 tuổi đang chấp hành án phạt tù, nếu không thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 66 của Bộ luật Hình sự năm 2015 có thể được tha tù trước thời hạn có điều kiện khi có đủ các điều kiện tại phần (ii) (iii) (iv) mục 2.1 nêu trên, bao gồm: 

- Phạm tội lần đầu

- Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt thể hiện ở việc chấp hành tốt Nội quy trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ; tích cực học tập, lao động cải tạo và phải có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên theo quy định của pháp luật về thi hành án hình sự

- Có nơi cư trú rõ ràng.

Ngoài ra, người đang chấp hành án đã chấp hành được một phần ba thời hạn phạt tù.

Đề xuất

Trên cơ sở quy định và phân tích nêu trên, Công ty Luật TNHH Intelico – Hà Nội khuyến nghị như sau:

1. Đối chiếu cụ thể trường hợp phạm nhân với các điều kiện luật định về thời gian chấp hành án, nhân thân, quá trình cải tạo và nghĩa vụ pháp lý liên quan để xác định khả năng được xét tha tù trước thời hạn;

2. Hoàn thiện đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh quá trình chấp hành án, kết quả cải tạo, việc thực hiện xong nghĩa vụ tài chính và có nơi cư trú rõ ràng, ổn định theo quy định pháp luật.

Duy Phách