Buổi sáng trên đường đi làm qua phố Nguyễn Thái Học (Hà Nội), tôi không ít lần chứng kiến cảnh xe máy đi lên vỉa hè khi dòng phương tiện dưới lòng đường ùn tắc. Một người phụ nữ dắt con nhỏ phải nép sát vào cửa nhà để nhường đường cho chiếc xe máy đang lao tới. Người đàn ông đi bộ phía trước vừa bước lên hè đã phải dừng lại, chờ xe máy vượt qua để khỏi đụng vào mình.

Mấy tài xế này dường như không e ngại; họ nhìn thấy một khoảng trống trên vỉa hè là lập tức đánh lái, tăng ga. Có xe đi được một đoạn lại nhập xuống lòng đường, có xe tiếp tục chạy trên vỉa hè cho đến khi vượt qua điểm ùn tắc, trong khi đa số mọi người kiên nhẫn chờ đợi dưới lòng đường đông nghẹt.

Vỉa hè Hà Nội từng rất trật tự, không còn bị xe cơ giới “chiếm lĩnh” sau khi mức phạt lỗi đi xe máy trên vỉa hè tăng lên 4-6 triệu đồng, kèm theo việc trừ 2 điểm giấy phép lái xe theo Nghị định 168/2024. Với nhiều người, đây là khoản tiền không nhỏ, có thể bằng 1/3 đến nửa tháng thu nhập.

Thế nhưng, gần đây, hành vi này lại xuất hiện trên đường phố Hà Nội. Lực lượng Cảnh sát giao thông đang tăng cường kiểm tra, ghi hình và xử lý các trường hợp cố tình vi phạm để bảo đảm không gian dành cho người đi bộ, lập lại trật tự giao thông và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Nhiều tài xế vẫn vi phạm lỗi đi lên vỉa hè dù mức phạt đã rất cao. (Ảnh: VOV Giao Thông)

Đây không phải lần đầu tiên tình trạng lao xe máy lên vỉa hè tái diễn sau khi có Nghị định 168. Hồi tháng 6, CSGT Hà Nội cũng có đợt tăng cường kiểm tra, xử lý khi loại vi phạm này xuất hiện trở lại. Chỉ trong vòng 1 tiếng đồng hồ từ 7h đến 8h ngày 5/6, đã có khoảng 60 trường hợp bị xử lý, gần một nửa là tài xế xe ôm công nghệ.

4-6 triệu đồng là mức phạt đủ sức răn đe (cảnh vỉa hè thông thoáng ngay trong giờ cao điểm ùn tắc khi Nghị định 168 vừa có hiệu lực đã chứng minh điều này), vậy tại sao lâu lâu nạn phi xe máy lên vỉa hè lại tái diễn? Đâu là lỗ hổng cần vá để đảm bảo người dân tuân thủ luật một cách nghiêm cẩn?

Một điều dễ thấy là tâm lý “nhờn luật” của một bộ phận người dân luôn muốn vượt nhanh hơn đám đông vài phút mỗi khi ùn tắc khi cùng với suy đoán cầu may “đường đông chắc không phạt đâu”. Khi không nhìn thấy CSGT, không thấy camera, họ sẽ thử lặp lại hành vi cũ và nếu lần đó không bị phát hiện, xử lý, lần sau họ sẽ tiếp tục.

Một yếu tố nữa là tâm lý đám đông và thói quen vi phạm có tính dây chuyền. Khi một người lao xe lên vỉa hè và vượt qua đoạn ùn tắc, một số người phía sau cũng làm theo vì nghĩ “người ta đi được mình cũng đi được, chắc không bị phạt nên họ mới dám thế”. Người này nhìn người kia, thế là một chiếc xe máy vi phạm kéo theo những chiếc khác.

Một số người vốn định tuân thủ quy định, chờ đợi dưới lòng đường, nhưng xe phía sau sốt ruột bấm còi thúc giục hoặc gắt gỏng mắng “không đi thì tránh ra cho người ta đi”, họ cũng tặc lưỡi tăng ga lao lên vỉa hè.

Mặc dù không thể lấy hoàn cảnh để biện minh cho vi phạm, nhưng hạ tầng giao thông cũng là điểm yếu cần khắc phục. Mật độ phương tiện tại Hà Nội vượt quá “sức chứa” của nhiều tuyến đường như Nguyễn Trãi, Khuất Duy Tiến, Nguyễn Xiển... dẫn đến ùn ứ kéo dài; ô tô dàn hàng ngang, bịt kín lòng đường khiến người đi xe máy không còn lối đi. Điều kiện khách quan này cộng với ý thức kém của một bộ phận tài xế khiến vi phạm trên tái diễn.

Thực tế trên cho thấy ngoài chế tài mạnh, việc kiểm tra xử lý vi phạm cần được duy trì liên tục chứ không chỉ tập trung vào những đợt cao điểm. Nên “đánh dấu” những đoạn đường có mật độ vi phạm cao để bố trí lực lượng kiểm tra thường xuyên thay vì chỉ xử lý theo từng đợt. Tất nhiên, chúng ta không thể đủ nhân lực để giám sát 24/24h ở tất cả các tuyến phố, vì thế mạng lưới camera phải được mở rộng hơn nữa.

Ngoài ra, chính quyền cần rà soát những đoạn đường thường xuyên ùn tắc, điều chỉnh tổ chức giao thông, phân luồng hợp lý và xử lý tình trạng lấn chiếm lòng đường.

Phạt nặng chưa đủ, hệ thống giám sát, phát hiện và xử lý phải đủ mạnh để tài xế tin rằng chỉ cần vi phạm thì chắc chắn sẽ bị ghi nhận và xử phạt. Điều này rất quan trọng khi ý thức pháp luật của người dân còn chưa đồng đều. Khi không còn khoảng trống để “đánh cược”, người ta mới buộc phải thay đổi thói quen.

Theo Nhân Việt/ Báo Điện tử VTC News

https://vtcnews.vn/phat-rat-nang-vi-sao-van-tai-dien-nan-phi-xe-may-len-via-he-ar1048691.html