Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu kết luận hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/DA

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (Luật TNBTCNN) được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23/8/2026 tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Ngày 15/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1788/QĐ-TTg về kế hoạch triển khai thi hành Luật, xác định nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương.

Thứ trưởng đề nghị các đại biểu nắm vững những điểm mới, kế hoạch triển khai; đồng thời thẳng thắn trao đổi, làm rõ khó khăn, bất cập trong thực tiễn và những vấn đề kỹ thuật, chuyên môn còn chưa rõ hoặc chưa có sự đồng thuận.

8 nhóm nội dung sửa đổi trọng tâm

Thông tin tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung 36 điều, bãi bỏ 2 điều trong tổng số 78 điều của Luật TNBTCNN năm 2017, tập trung vào 8 nhóm nội dung.

Thứ nhất, về nguyên tắc áp dụng pháp luật, Luật sửa đổi khoản 1 Điều 4, theo đó việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật này, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh. Quy định tạo cơ chế linh hoạt để Quốc hội quyết định vấn đề này tại các luật chuyên ngành, hạn chế khoảng trống pháp lý.

Thứ hai, về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, Luật bổ sung quyền được bồi thường đối với người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân khi không được áp dụng hoặc áp dụng không đúng, không kịp thời biện pháp bảo vệ gây thiệt hại. Đồng thời, bổ sung các hành vi như hủy bỏ giấy phép, không cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất trái pháp luật.

Thứ ba, về cơ quan giải quyết bồi thường, các quy định được điều chỉnh phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; xác định lại cơ quan giải quyết bồi thường ở Trung ương, cấp tỉnh và cập nhật tên gọi, thẩm quyền của các cơ quan liên quan.

Thứ tư, về trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, Luật đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời hạn kiểm tra, thụ lý và cử người giải quyết còn 2 ngày làm việc; chuyển trách nhiệm chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại sang cơ quan nhà nước.

Cơ quan giải quyết bồi thường phải ban hành quyết định kể cả khi thương lượng không thành; mức tạm ứng kinh phí được nâng từ không dưới 50% lên không dưới 75% giá trị thiệt hại, thời hạn khởi kiện kéo dài từ 15 ngày lên 60 ngày.

Thứ năm, về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, Luật bổ sung cơ chế giảm mức hoàn trả tối đa 30% hoặc miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người có lỗi vô ý, chủ động khắc phục hậu quả và đáp ứng điều kiện luật định, trong đó có trường hợp thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc gặp hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Thứ sáu, về kinh phí bồi thường và chi trả tiền bồi thường, Luật quy định các khoản kinh phí do ngân sách nhà nước bảo đảm, gồm kinh phí quản lý nhà nước về công tác bồi thường và kinh phí chi trả cho người bị thiệt hại; đồng thời quy định trách nhiệm lập dự toán, quyết toán hằng năm và rút ngắn thời gian thông báo, chi trả tiền bồi thường xuống còn 2 ngày làm việc cho mỗi bước.

Thứ bảy, về quản lý nhà nước, Luật xác định Chính phủ thống nhất quản lý trong 3 lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án; Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ, UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý tại địa phương. Đồng thời, bổ sung nhiệm vụ chuyển đổi số và trách nhiệm báo cáo Quốc hội hằng năm của Chính phủ.

Thứ tám, về điều khoản chuyển tiếp, yêu cầu bồi thường đã thụ lý trước ngày 1/3/2027 nhưng chưa giải quyết hoặc đang giải quyết về nguyên tắc tiếp tục áp dụng Luật năm 2017. Tuy nhiên, những công việc, thủ tục chưa có kết quả được áp dụng quy định có lợi hơn của Luật mới đối với người yêu cầu bồi thường và người có trách nhiệm hoàn trả, trừ trường hợp họ đề nghị không áp dụng.

Tiếp đó, ông Nguyễn Ngọc Vũ quán triệt các nhiệm vụ triển khai thi hành Luật theo Quyết định số 1788/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Quang cảnh hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/DA

Tại Hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã trao đổi, thảo luận với tinh thần thẳng thắn, trách nhiệm và thiết thực, nêu những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn cũng như các nội dung cần được làm rõ.

Chú trọng phòng ngừa vi phạm, bảo đảm thực hiện trách nhiệm bồi thường

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và những ý kiến thảo luận thẳng thắn, thiết thực của các bộ, ngành, địa phương.

Thứ trưởng khẳng định, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBTCNN đã cơ bản giải quyết những khó khăn, vướng mắc, cắt giảm nhiều trình tự, thủ tục theo đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; những gì thuộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước thì không được buộc người dân phải gánh chịu.

Để triển khai hiệu quả Luật và Quyết định số 1788/QĐ-TTg, Thứ trưởng đề nghị các cơ quan, đơn vị khẩn trương xây dựng kế hoạch cụ thể theo tinh thần "6 rõ", tập trung vào 2 nhóm giải pháp là phòng ngừa vi phạm và thực thi pháp luật khi phát sinh vụ việc.

Trong đó, phòng ngừa vi phạm là nhiệm vụ chính được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, biểu dương. Kế hoạch phải làm rõ phòng ngừa nội dung gì, thực hiện như thế nào và ai là người thực hiện, nhằm hạn chế tối đa việc phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Đối với vụ việc phát sinh, cơ quan có thẩm quyền phải thụ lý, thực hiện đúng luật và đúng trách nhiệm. Nhà nước sẽ ứng kinh phí bồi thường kịp thời để khắc phục thiệt hại cho người dân, tổ chức; sau đó mới xem xét mức độ lỗi của người thi hành công vụ để xử lý trách nhiệm và thu hồi hoàn trả.

Thứ trưởng cũng đề nghị đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật đối với 2 nhóm đối tượng. Với người dân, cần giúp họ hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và phân biệt phạm vi điều chỉnh của Luật TNBTCNN với các chế định bồi thường khác. 

Với người thực thi công vụ, cần quán triệt sâu sắc hệ quả pháp lý và nghĩa vụ hoàn trả khi có hành vi sai phạm, tạo sự cảnh báo, răn đe để cán bộ nâng cao tinh thần trách nhiệm, thực thi công vụ đúng quy định.

Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị cần phân công cán bộ hoặc bộ phận đầu mối phụ trách công tác bồi thường nhà nước để tham gia tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; chủ động lập dự toán kinh phí hằng năm theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, bảo đảm nguồn lực khi phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định, Bộ Tư pháp và Cục Bồi thường nhà nước sẽ luôn đồng hành, hỗ trợ, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo Diệu Anh/ Báo Chính phủ

https://baochinhphu.vn/nang-cao-hieu-qua-thuc-thi-phap-luat-ve-trach-nhiem-boi-thuong-cua-nha-nuoc-102261110131346325.htm