Sáng 21/11, với đại đa số đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Quốc hội biểu quyết thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) gồm 9 phần, 37 Chương, 527 điều quy định trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và một số thủ tục thi hành án hình sự; nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân; hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.
Bổ sung hình thức tố tụng điện tử
Đáng chú ý, Luật bổ sung hình thức và phương thức tố tụng hiện đại. Theo đó, quy định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý. Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thực hiện hoạt động tố tụng điện tử trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Về thu thập, bảo quản và xử lý dữ liệu điện tử, Luật quy định theo hướng ưu tiên thực hiện việc tìm kiếm, giám định trên bản sao; chỉ thực hiện trên bản gốc trong trường hợp đặc biệt và phải bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu. Phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử được bảo quản như vật chứng theo quy định của Bộ luật này. Khi xuất trình chứng cứ là dữ liệu điện tử phải kèm theo phương tiện lưu trữ dữ liệu hoặc bản sao dữ liệu điện tử.
Về trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án hình sự, Luật quy định:Trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án, đối với trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát; thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ hoặc quá trình quản lý, thực hiện dự án, nhiệm vụ thuộc lĩnh vực đầu tư, sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số và các trường hợp loại trừ, miễn, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khác theo quy định của Bộ luật Hình sự thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải làm rõ nguyên nhân, động cơ, mục đích, việc tuân thủ quy trình, quy định, mức độ lỗi, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát, giảm thiểu, khắc phục thiệt hại và các tình tiết khác có liên quan để xem xét việc loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trình tự ghi nhận việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị
Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, Viện trưởng Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật này.
Viện trưởng Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật trước Quốc hội. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Về nguyên tắc tố tụng điện tử, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý quy định tại Điều 18 về hoạt động tố tụng điện tử để bảo đảm nội dung quy định mang tính nguyên tắc và tiếp tục quy định tại Điều 18. Bởi đây không chỉ là quy định về lập, quản lý hồ sơ vụ án điện tử mà còn là nguyên tắc chung chi phối việc tạo lập, quản lý, cập nhật, lưu trữ và chuyển giao tài liệu, dữ liệu điện tử trong toàn bộ quá trình tố tụng, từ tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm đến khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
Về trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án hình sự tại Điều 21, cơ quan soạn thảo đã rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm thể chế hóa Nghị quyết 24-NQ/TW bảo đảm việc xem xét, đánh giá khách quan, toàn diện các trường hợp đổi mới, sáng tạo, vì lợi ích chung, trong đó có căn cứ áp dụng chính sách hình sự phù hợp.
Về thu thập, bảo quản và xử lý dữ liệu điện tử tại Điều 118, cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý theo hướng ưu tiên thực hiện việc tìm kiếm, giám định trên bản sao; chỉ thực hiện trên bản gốc trong trường hợp đặc biệt và phải bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu.
Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Chương XXXI (31) dự thảo Bộ luật, đây là thủ tục mới, được nhiều đại biểu quan tâm, nhất là về điều kiện áp dụng, tính tự nguyện và cơ chế kiểm soát.
Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).(Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý theo hướng quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng; trách nhiệm giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý cho bị can; trình tự ghi nhận việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, bảo đảm phù hợp với chính sách mới của Bộ luật Hình sự vừa được Quốc hội thông qua.
Đồng thời, dự thảo Luật bảo đảm vai trò kiểm sát của Viện kiểm sát và quyền quyết định của Tòa án. Việc áp dụng thủ tục phải thực chất, tự nguyện, không ép buộc, không hạn chế quyền bào chữa và các quyền tố tụng hợp pháp khác. Các cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra, đánh giá đầy đủ căn cứ buộc tội trước khi quyết định áp dụng thủ tục này.
Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 3/12/2026. Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm thực hiện và hướng dẫn thi hành Nghị quyết này.
Theo Thu Hằng/Nhân dân
https://nhandan.vn/khang-dinh-gia-tri-phap-ly-cua-hoat-dong-to-tung-dien-tu-post1004417.html