19
/
135444
Hương vị bánh buồn làng cũ
huong-vi-banh-buon-lang-cu
news

Hương vị bánh buồn làng cũ

Thứ 2, 03/10/2022 | 10:16:00
2,130 lượt xem

Ngày còn bé, mỗi khi lỡ miệng nói thèm bánh cấp, bánh cúng là thế nào bản thân cũng bị người lớn trong làng la cho một trận.

Cũng đúng thôi bởi đây là loại bánh thường chỉ xuất hiện trong các đám cúng tuần, cúng trăm mười ngày hay cúng giáp năm cho người mất theo quan niệm dân gian, nên chẳng biết từ bao giờ chỉ cần đề cập đến tên bánh là người ta mặc định ngay đến chuyện chết chóc, không may.

Với bọn trẻ con, nếu lỡ cơn “thèm ác nhơn” ập đến, cũng đành nén lại chứ không dám than, để rồi thi thoảng trong không khí đượm buồn, gặp lại những chiếc bánh nhỏ nhắn có phần ruột trắng nõn, hòa quyện cùng vị dẻo của nếp, bùi của đậu, béo ngậy của nước cốt dừa quyện chặt vào nhau… mà nghe thương hoài cái vị mộc mạc, đặc trưng của quê hương.

Bánh cấp, bánh cúng 

Theo lời kể của mẹ tôi, bánh cúng ban đầu gọi là bánh cuốn, vì để đựng phần bột bánh, lá chuối dùng làm bánh phải cuốn thành hình ống tròn, dài cỡ tay người lớn. Còn với bánh cấp, trước đây có tên là bánh cặp vì thường hai cái bánh sẽ úp mặt vào nhau và bị cột bằng dây thật chặt. Mãi đến khi lớn lên, theo học chuyên ngành văn hóa dân gian, tôi mới có cơ hội tìm hiểu rõ ngọn ngành. Hóa ra đây là các loại bánh cổ truyền trong tín ngưỡng phồn thực của người Chăm từ xa xưa, được làm từ gạo nếp, một loại thực phẩm được đánh giá là tinh khiết trong tín ngưỡng của người xưa, để dâng cúng thần linh. Bánh cấp là loại bánh được gói theo hình chữ nhật bằng lá chuối, buộc hai cái lại với nhau thành một cặp, biểu trưng cho sinh thực khí nữ (yoni). Còn tên gốc của bánh cúng là bánh cuốn, do khi gói bánh phải cuốn lá dừa lại thành hình dài, biểu trưng cho sinh thực khí nam (linga).

Theo quan niệm của người xưa, khi âm dương hòa hợp sẽ sản sinh ra vạn vật đất trời, chính do đó mà hai loại bánh này được làm để dâng cúng, nhằm gửi gắm mong ước về sự sinh sôi nảy nở, phồn thịnh vững bền. Suốt hành trình mở cõi phương Nam, quá trình cộng cư với nhiều dân tộc đã tạo nên nhiều sự tiếp biến văn hóa, hai loại bánh này cũng được đọc trại thành “bánh cấp, bánh cúng”. Và đã thành thông lệ, hễ nhà nào có người vừa mất là mỗi khi cúng tuần, trăm mươi ngày, giáp năm… thế nào cũng phải có hai thức bánh đầy đặn âm dương này.

Bánh cúng miền Tây 

Tuy mang vẻ ngoài đơn thuần, mộc mạc nhưng để có được những chiếc bánh thơm ngon là cả nghệ thuật của người làm bánh. Nguyên liệu để làm rất giản đơn, nếp sau khi được xào chung với đậu trắng và nước cốt dừa sẽ được gói tinh tế đúng theo tên gọi và hình dáng mỗi loại rồi đem luộc sau vài giờ sẽ chín. Đến công đoạn gói bánh, tàu lá chuối (chuối sứ hay chuối hột) dùng đều phải tươi, rọc lấy lá, đem phơi hơi héo rồi được xé thành từng miếng bề ngang cỡ hơn lòng bàn tay, tỉ mẩn lau thật sạch cả hai mặt.

Ngày còn bé, tôi thường thích ngồi ở một góc bếp lặng lẽ nhìn mẹ và các cô, các dì trong làng gói bánh. Những bàn tay chai sạn, lam lũ vì ruộng đồng quanh năm lại cực kỳ khéo léo khi cuộn từng chiếc bánh. Để cuộn thành công một chiếc bánh đẹp, người cuộn phải khéo léo bắt đầu từ mép lá, cuộn sao cho các lớp lá xếp chồng, hiện vân đẹp mắt, gấp mép ở cuối đầu rồi dùng dây chuối khô xé nhỏ buộc lại. Thông thường, khi nhà có đám, đội ngũ gói bánh thường là con cháu của những người đã mất, xúm xít quây quần bên nhau. Câu chuyện góp vào là biết bao ký ức buồn thương về một thời đã qua, về những người đã ra đi như: “Ngày xưa nghèo khó, ba má nuôi mình…”, “Phải chi còn ba má, chắc giờ vui lắm”… lặng lẽ tràn ra như những giọt nước mắt cố chảy ngược vào lòng.

Mẹ tôi, mỗi khi ngồi cùng các cô, các dì lại nao nao kể về chuyện bà ngoại lúc sinh thời, cứ vài ngày lại tích trữ một lon gạo hoặc nếp ở góc nhà. Bà không bao giờ ăn vào phần gạo ấy, dẫu có đôi khi gia cảnh thiếu thốn, ông bà phải rau cháo nuôi nhau. Khi ông ngoại hỏi, bà hiền hậu mỉm cười bảo để dành sẵn, chờ con cháu về gói bánh. Những câu chuyện từ thế hệ trước thấm dần vào thế hệ sau, khiến cả lũ trẻ con đang khấp khởi nếm vị ngọt của bánh tự nhiên thấy sao man mác vị buồn thương.

Thi thoảng, có dịp về quê, cầm chiếc bánh trên tay mà lòng tôi nhớ biết bao chuyện đến - đi vô thường của những người thương yêu. Nhất là những khi thấy đĩa bánh cấp, bánh cúng để sau làn khói hương trên bàn thờ ông bà ngoại. Dường như ông bà vẫn ngồi đó, cười hiền từ bên con cháu, cái bánh trên tay cũng hiền lành như thức quà bình dị của bà năm nào…

Theo Từ Đạm Tuyền/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/huong-vi-banh-buon-lang-cu-post1505849.html

  • Từ khóa

Du thuyền chở hơn 5.000 người nghiêng, ngập nước trong mưa lớn

Bị gió mạnh và mưa lớn tấn công, du thuyền Carnival Panorama bị ngập nước và nghiêng sang một bên.
14:02 - 29/08/2025
106 lượt xem

Tổ chức chuỗi hoạt động về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan

Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025); 80 năm ngày truyền thống Ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch (28/8/2025), Khu...
13:27 - 29/08/2025
192 lượt xem

Hồ Gươm bất ngờ có… 2 tháp Rùa

Khuya 28/8, một số bạn trẻ khi dạo chơi khuya bên hồ Gươm đã sững sờ được chứng kiến những khoảnh khắc đẹp chưa từng có của hồ Gươm bởi màn trình diễn ánh...
13:25 - 29/08/2025
133 lượt xem

Không gian "Truyền thống và Sáng tạo Hà Nội 2025": Tôn vinh giá trị văn hóa, khẳng định tầm nhìn phát triển bền vững

Trong khuôn khổ Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (Đông Anh), Không gian...
10:31 - 29/08/2025
183 lượt xem

Việt Nam-Lào tăng cường hợp tác văn hóa và du lịch

Chiều 28/8, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đã tiếp bà Khamphao Ernthavanh, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào tại Việt Nam cùng Đoàn cán...
08:10 - 29/08/2025
227 lượt xem