Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc sinh năm 1862 tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Nghệ An (nay là xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An). Từ nhỏ, cụ nổi tiếng ham học, sống tự lập, thật thà và giàu tình cảm. Cụ kết duyên với bà Hoàng Thị Loan và có 4 người con, trong đó Nguyễn Sinh Cung (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) là người con thứ ba.

Mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc được thiết kế mái cách điệu hình cánh sen. ẢNH: THANH QUÂN

Năm 1894, cụ đỗ cử nhân; năm 1901 đỗ Phó bảng kỳ thi Hội. Cụ nổi tiếng với quan niệm "học để làm người, không phải để làm quan", trong bối cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, cụ hai lần từ chối ra làm quan.

Từ năm 1910, cụ vào Nam, đi qua nhiều nơi như Sài Gòn, Thủ Dầu Một, An Giang, Mỹ Tho, Bến Tre và cả Phnom Penh (Campuchia), gặp gỡ nhân sĩ yêu nước, khi thì dạy chữ nho, khi bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo.

Khu vực đền thờ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc. ẢNH: THANH QUÂN

Năm 1917, cụ đến Cao Lãnh, làm thầy thuốc và truyền bá tư tưởng yêu nước; năm 1927 cụ trở lại đây, tiếp tục vận động thanh niên tham gia phong trào yêu nước và sinh sống đến cuối đời. Cụ mất ngày 27/11/1929 tại làng Hòa An, Cao Lãnh (Đồng Tháp) thọ 67 tuổi.

Nhân dân Đồng Tháp đã tổ chức an táng chu đáo và qua các cuộc kháng chiến vẫn kiên quyết bảo vệ phần mộ của cụ; sau ngày đất nước thống nhất, khu mộ được xây dựng khang trang hơn.

Khu vực tượng cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là nơi thường tổ chức những hoạt động giáo dục ý nghĩa cho thế hệ trẻ Đồng Tháp. ẢNH: THANH QUÂN

Ngày nay, khu mộ của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc tại Đồng Tháp được tôn tạo khang trang, mang kiến trúc giàu tính biểu tượng. Mộ quay về hướng đông, mái cách điệu hình cánh sen như bàn tay úp xuống, gợi cảm giác chở che, bảo bọc. Trên mái đắp nổi chín con rồng, biểu trưng cho nhân dân chín tỉnh ĐBSCL luôn gìn giữ, bảo vệ nơi an nghỉ của người chí sĩ yêu nước.

Bên trong khu di tích có nhiều nơi tái hiện lại không gian văn hóa xưa. ẢNH: THANH QUÂN

Mộ phần ốp đá hoa cương sẫm màu, giản dị mà trang nghiêm. Phía trước là bia đá và lư hương bằng đá Ngũ Hành Sơn; phía sau có bàn thờ đặt trên bệ đá, bài trí truyền thống với đồ thờ bằng đồng và di ảnh cụ ở vị trí trang trọng. Bia mộ khắc rõ tiểu sử: cụ sinh năm 1862 tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, từ trần ngày 27/11/1929 (nhằm ngày 20/10 năm Kỷ Tỵ) tại Hòa An, Cao Lãnh, Đồng Tháp.

Trước mộ là hồ sen hình ngôi sao năm cánh, giữa hồ vươn lên đài sen trắng cao gần 7 m, biểu tượng cho cuộc đời thanh bạch, nhân cách trong sáng của cụ, đồng thời gợi nhắc đến hình ảnh sen Đồng Tháp mộc mạc mà kiên cường.

Ngày nay, Di tích quốc gia đặc biệt Mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là địa chỉ quen thuộc đối với người trẻ Đồng Tháp. ẢNH: THANH QUÂN

Năm 2025, tỉnh Đồng Tháp tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc với công trình gồm: tu bổ, tôn tạo vòm mộ, đền thờ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, Nhà trưng bày về cuộc đời, sự nghiệp cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, Nhà sàn Bác Hồ và các công trình thuộc khu vực làng Hòa An xưa.

Tôn tạo cảnh quan toàn bộ khu di tích; cải tạo, sửa chữa nhà làm việc Ban quản lý Khu di tích, mở rộng khu vực tượng cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc; hệ thống sân vườn, hồ sao, hồ cây đa, rạch ông Rượu, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, xây dựng mới nhà đón tiếp khách. Tổng kinh phí thực hiện công trình khoảng 173 tỉ đồng.

Ngày 16/12/2025, tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc; đồng thời khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo khu di tích đặc biệt này. 

Theo Thanh Quân/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/ve-cao-lanh-tham-mo-cu-pho-bang-nguyen-sinh-sac-18526022816105194.htm