"Cú chốt" sau 20 năm

Mô hình điện Kính Thiên thời Lê sơ do PGS-TS Bùi Minh Trí (Viện Khảo cổ học Việt Nam) công bố đã thu hút nhiều quan tâm cũng như gây ra tranh cãi.

Thời điểm công bố mô hình, PGS Trí cho biết: "Chúng tôi công bố nghiên cứu và mô hình điện Kính Thiên thời Lê sơ để người xem hình dung, hoài niệm về quá khứ chứ không có nhã ý đem ra phục dựng". Ông cũng cho biết dựng mô hình là cách công viên lịch sử văn hóa Đại Minh Cung (Trung Quốc) đã thực hiện với các kiến trúc cổ, để người dân cảm nhận vẻ đẹp đời sống cung đình xưa.

Thềm điện Kính Thiên. ẢNH: TƯ LIỆU

Việc phục dựng mô hình điện Kính Thiên hiện đang gây tranh luận xung quanh 2 vấn đề. Thứ nhất, liệu có phải mô hình kinh thành chỉ có một chính điện (Kính Thiên) và một trục chính tâm hay không. Thứ hai, làm thế nào để có thể dựng lại được nhiều chi tiết của tòa điện đã cháy sao cho sát thực nhất.

GS Momoki Shiro (Nhật Bản) chia sẻ trên mạng xã hội: "Vì UNESCO đã công nhận di sản văn hóa thế giới, nghĩa là nghiên cứu, bảo tồn di tích cũng phải tiến hành theo lý thuyết, phương pháp khoa học thật hiện đại".

Theo GS-TS Nguyễn Quốc Thông, nguyên Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, với các khai quật khảo cổ học, có thể thấy rõ các chân tảng lớn thời Lý, cũng như đã đào được đường ngự triều chạy thẳng ra Đoan Môn. Việc UNESCO đồng ý khai quật giúp phát lộ bậc thềm Kính Thiên rất rộng, rất to. Nhờ đó, việc hiểu Kính Thiên cũng đã sâu sắc hơn.

GS Thông cho biết: "UNESCO sang đây họp nhiều lần, hội đồng tư vấn chuyên gia của họ cũng sang họp nhiều lần, chất vấn chuyên gia của ta và trực tiếp thị sát... Câu hỏi lớn nhất bây giờ là hình thái nó thế nào, cần có căn cứ, đây là việc đang phải làm".

Cũng theo kiến trúc sư Nguyễn Quốc Thông, 20 năm nay vẫn có tranh luận với 2 luồng ý kiến. Luồng thứ nhất, không cần phục dựng Kính Thiên, khu vực này cứ để làm công viên văn hóa lịch sử Hoàng thành. Luồng thứ hai, làm sao nghiên cứu và dựng lại được điện Kính Thiên. Xu hướng này cần có căn cứ, cần có sự đồng ý của UNESCO.

"Tất nhiên khi phục dựng, thì phải làm sao để các dấu tích của cả chục thế kỷ vẫn phải được bảo tồn, có thể tham quan được. Như thế sẽ tốt hơn rất nhiều, tốt hơn là để lộ thiên. Ở Nhật họ cũng phục dựng và bên dưới có thể vào xem được", GS Thông chia sẻ.

Câu chuyện dân tộc

GS-TS Nguyễn Quốc Thông cho biết mình thuộc nhóm ý kiến muốn phục dựng Kính Thiên. "Vì sao người Nhật phục dựng Nara, kèm theo đó là niềm tự hào dân tộc? Cùng với việc dựng lại Kính Thiên còn có các nghi thức ở đó nữa. Biết đâu sau này sẽ đón nhiều nguyên thủ quốc gia ở đó, hay ký kết các văn bản quốc tế… Quan điểm của tôi là phải làm để con cháu biết mình, biết trân trọng lịch sử", ông nói.

Phác đồ cung điện do học giả Hoàng Xuân Hãn đưa ra. ẢNH: CHỤP LẠI TƯ LIỆU

Cũng theo GS Thông, tư liệu căn bản đủ rồi. "Tiếp theo là việc nghiên cứu để làm ra một tòa điện đẹp, đứng trước đó ta thấy không bị Hán hóa, chúng ta thấy linh hồn dân tộc. Có công trình gỗ phỏng dựng nhưng quá đẹp, quá Việt và đến đó ta thấy ấm lòng, chứ không phải một công trình giống của triều Thanh… Kiến trúc gỗ cổ của mình không hoa mỹ như Trung Hoa, nhưng rất đẹp, tinh xảo. Nếu có một công trình mà lại ở vị trí ai cũng đến được thì rất hay", ông chia sẻ.

Trong khi đó, PGS-TS Đặng Văn Bài, Phó chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia đang chủ trì việc nghiên cứu di sản văn hóa phi vật thể ở Hoàng thành Thăng Long, cho biết: "Có nhiều nhánh nghiên cứu. Trong đó, có trao đổi kinh nghiệm quốc tế, rồi từ tổng thể gạch ra những cái có thể làm trải nghiệm luôn. Chẳng hạn, có thể nghiên cứu lựa chọn các nghi thức, lễ hội như hội đèn Quảng Chiếu, nghi thức thi cử vinh danh truyền lô… Sau đó lựa chọn với nhau và đề xuất. Tiếp đó, từng nghi thức lại cần có nghiên cứu riêng, hướng tới trải nghiệm".

Theo PGS-TS Đặng Văn Bài, sẽ có nghiên cứu những nghi lễ từ dân gian từng được chuyển hóa thành cung đình và ngược lại. "Có những nghi lễ từ dân gian chuyển hóa thành cung đình, rồi khi Thăng Long mất vị thế thì nó lại được dân gian hóa. Nghiên cứu rồi ta quay chiều ngược lại thôi. Có những truyền thống mà hình ảnh của nó vẫn còn ánh xạ ở các hội làng. Chẳng hạn, điệu múa con đĩ đánh bồng, ta chuyển hóa nghiên cứu nó từ cung đình đã dân gian hóa thế nào, thì lại cung đình hóa lại. Tất nhiên cũng sẽ có lớp văn hóa mới không giống hoàn toàn ngày xưa được, mà phải chấp nhận".

Bên cạnh đó, theo ông Bài, có những nghi thức giống nhau và có thể sử dụng các nghiên cứu, thực hành đã có. "Chẳng hạn, lễ truyền lô ở Huế có thể đưa ra thế nào, về cơ bản các nghi thức cũng có điểm giống nhau, mình có thể sáng tạo thêm nhưng không phải là bịa. Đưa ra nếu chưa hợp lý có thể bổ sung vào những năm sau, dần dần sẽ hoàn thiện", PGS-TS Đặng Văn Bài nói.

Theo Trinh Nguyễn/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/tang-toc-phuc-dung-dien-kinh-thien-185260319213552784.htm