Nữ nhà thơ, nhà tiểu luận kiêm dịch giả người Canada Anne Carson là chủ nhân của Giải Nobel Văn học năm 2026 - Ảnh: AFP

Thay vì những lời phát biểu hoa mỹ, phản ứng đầu tiên của nữ nhà thơ trước giải thưởng lớn lại rất đỗi đời thường: bà cùng chồng, người đã giục bà gọi lại cho Ủy ban Nobel, chỉ nghĩ đến việc dùng tiền thưởng để giúp đỡ bạn bè, quyên góp từ thiện và ra ngoài đi dạo trong rừng để tránh điện thoại và "lắng nghe âm thanh của sự tĩnh lặng".

Một sự nghiệp táo bạo và đầy sáng tạo

Ngày 8/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã chính thức công bố nữ nhà thơ, nhà tiểu luận kiêm dịch giả người Canada Anne Carson là chủ nhân của Giải Nobel Văn học năm 2026.

Trong thông báo, Hội đồng giám khảo vinh danh nữ tác giả 76 tuổi vì "một sự nghiệp táo bạo và đầy sáng tạo, thể hiện khả năng đối thoại tinh tế với truyền thống cổ điển, đồng thời mở ra những hình thức biểu đạt mới cho văn học đương đại".

Sinh năm 1950 tại Toronto, Canada, bà Carson không chỉ là một nhà thơ thuần túy mà còn là một giáo sư về ngôn ngữ và văn học cổ điển. Nổi tiếng với các bản dịch văn học Hy Lạp cổ điển, chính nền tảng học thuật sâu sắc này đã trở thành chất liệu độc nhất vô nhị làm nên phong cách văn chương của bà từ kịch bản opera, phê bình văn học cho đến các tiểu thuyết bằng thơ.

Trong suốt 3 thập kỷ sáng tác, bà Carson nổi tiếng với việc kiên quyết phá vỡ và xóa nhòa ranh giới giữa các thể loại văn học truyền thống. Các tác phẩm của bà là sự hòa quyện tài tình giữa thơ ca, văn xuôi tiểu luận, kịch nghệ và phê bình triết học.

Tác phẩm tiêu biểu nhất của bà, Autobiography of Red (Tự truyện của màu Đỏ) xuất bản năm 1998, là một minh chứng hoàn hảo cho tư duy duy mỹ trên. Được viết dưới dạng một cuốn tiểu thuyết bằng thơ, tác phẩm tự do phóng tác dựa trên một câu chuyện thần thoại cổ đại để mô tả những tổn thương, tình yêu và sự trưởng thành của một người trẻ trong thế giới hiện đại.

Bên cạnh đó, tác phẩm Nox (2010), một tập thơ được thiết kế như một cuốn sách lật nẹp đầy tính thị giác để tưởng nhớ người anh trai đã khuất, cũng khẳng định khả năng vô hạn của bà trong việc thử nghiệm các hình thức biểu đạt biểu tượng.

Anders Olsson, Chủ tịch Ủy ban Nobel Văn học thuộc Viện Hàn lâm Thụy Điển, đánh giá sáng tác của Carson đã "thoát khỏi thơ trữ tình bị ràng buộc với cái tôi tự sự và truyền cảm hứng cho những hình thức mới của văn học đương đại".

Nỗi ám ảnh từ ngôn ngữ và sự khước từ sự nhàm chán

Phần lớn sáng tác của Carson bắt nguồn từ niềm say mê đối với chính ngôn ngữ.

Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định "gần như toàn bộ sáng tác văn học của bà tập trung vào điểm giao thoa giữa nỗi ám ảnh với từ ngữ của một nhà ngữ văn và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa mới của một nhà thơ".

Viện Hàn lâm cũng cho biết Carson xem từ nguyên học (việc nghiên cứu nguồn gốc và lịch sử phát triển của từ ngữ) là "điểm khởi đầu cho tất cả các tác phẩm" của mình.

Khi được hỏi vì sao liên tục chuyển đổi giữa các hình thức sáng tác, Carson từng trả lời: "Có lẽ vì buồn chán. Luôn có một sự bồn chồn. Có rất nhiều hình thức để thử".

Chiến thắng của nữ tác giả Anne Carson ở tuổi 76 đã làm nức lòng giới phê bình văn học toàn cầu. Truyền thông quốc tế nhận định chiến thắng này không chỉ là niềm tự hào lớn của nền văn học Canada, mà còn là một sự công nhận xứng đáng dành cho thể loại thơ ca học thuật đương đại.

Giải Nobel Văn học đã được trao hơn một thế kỷ qua với nhiều tên tuổi lẫy lừng như Annie Ernaux, Bob Dylan, Louise Glück hay László Krasznahorkai của năm ngoái... Giờ đây, bên cạnh những tên tuổi ấy là Anne Carson, người trong một buổi sáng bình yên ở Reykjavík đã chọn gác lại những cuộc gọi dồn dập để quét dọn sàn nhà, đọc Homer và tìm kiếm ý nghĩa mới từ những tầng sâu của ngôn từ.

Theo Khuê An/ Báo Chính phủ

https://baochinhphu.vn/chu-nhan-nobel-van-hoc-don-tin-giai-thuong-giua-banh-quy-tra-va-viec-nha-102261009093534085.htm