Chợ Đồng Xuân trở thành một trong những điểm chạm của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, nơi nghệ thuật đương đại gặp gỡ không gian di sản và ký ức đô thị.

Với ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Nghệ thuật của Heritage Art Space, Giám tuyển triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chợ Đồng Xuân vốn không phải một địa điểm xa lạ. Thế nhưng, lần trở lại này mang một tâm thế hoàn toàn khác. Không còn đơn thuần là một người đi chợ, ông trở lại với tư cách người tìm cách đưa nghệ thuật đương đại vào một không gian có bề dày lịch sử, truyền thống và nhịp sống thương mại đặc biệt sôi động.

Đó cũng là khởi đầu cho hành trình sáng tạo kéo dài hơn 12 tháng của triển lãm “Chạm Đồng Xuân”. Theo ông Tuấn, đi chợ vốn là một hoạt động quen thuộc, gắn với nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa. Còn “chơi chợ” thường gợi đến những dịp chợ phiên, nơi mọi người gặp gỡ, tụ hội, trò chuyện và chia sẻ những câu chuyện cộng đồng. Nhưng với triển lãm này, nhóm giám tuyển muốn công chúng có một trải nghiệm khác: “chạm” vào ngôi chợ.

Đó không chỉ là sự tiếp xúc với một công trình kiến trúc tiêu biểu của Hà Nội, gắn bó lâu đời với quá trình phát triển đô thị, mà còn là hành trình chạm vào những lớp không gian, thời gian và đời sống đã bồi đắp nên bản sắc Đồng Xuân. Đằng sau những gian hàng, lối đi và hoạt động giao thương mỗi ngày là câu chuyện của hàng nghìn con người đang gắn bó với nơi này.

Chợ Đồng Xuân hiện có hơn 2.400 tiểu thương, trong đó có những người đã ngoài 90 tuổi vẫn đều đặn đến chợ buôn bán. Theo ông Tuấn, mỗi người có một hành trình riêng, một ký ức và sự gắn bó riêng với ngôi chợ. Bởi vậy, thay vì chỉ khai thác yếu tố kiến trúc hay đưa các tác phẩm nghệ thuật vào trưng bày, nhóm thực hiện muốn đi sâu hơn vào đời sống, suy nghĩ và cảm xúc của những con người đang làm nên sức sống của Đồng Xuân.

Nghệ sĩ quốc tế thực hiện tác phẩm Cầu Đông tại Chợ Đồng Xuân.

Để làm được điều đó, dự án bắt đầu bằng một nghiên cứu xã hội học về đời sống ngôi chợ. Các nghệ sĩ dành thời gian quan sát, ghi chép, gặp gỡ tiểu thương, tìm hiểu những hoạt động thường nhật và thu thập tư liệu về không gian này. Hàng vạn bức ảnh cùng hơn 1.000 âm thanh được ghi lại trong những khung giờ khác nhau, từ tiếng đóng mở cửa, tiếng gói ghém hàng hóa đến âm thanh mua bán, trò chuyện và trao đổi giữa người với người.

Những âm thanh tưởng chừng bình thường ấy lại tạo nên một bản sắc riêng của chợ Đồng Xuân. Đó là nhịp điệu của một không gian kinh tế luôn vận động, là sự tiếp nối của những thói quen, tập quán và mối quan hệ đã hình thành qua nhiều thế hệ. Bên cạnh dữ liệu hình ảnh, âm thanh, những câu chuyện và cảm xúc của tiểu thương cũng được ghi chép, trở thành chất liệu quan trọng cho quá trình sáng tác.

Sau giai đoạn nghiên cứu, toàn bộ dữ liệu được gửi đến các nghệ sĩ quốc tế để họ có thể tìm hiểu, hình dung và bước đầu cảm nhận về chợ Đồng Xuân trước khi trực tiếp đến làm việc. Đây là cách nhóm giám tuyển tạo dựng sự kết nối giữa nghệ sĩ với bối cảnh địa phương, giúp các sáng tác không chỉ xuất phát từ ý tưởng cá nhân mà còn được nuôi dưỡng từ chính đời sống của cộng đồng.

Một điểm đáng chú ý của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 là nghệ sĩ không chỉ được mời đến trưng bày tác phẩm mà còn có cơ hội lưu trú từ 3 - 4 tuần trước triển lãm. Khoảng thời gian này cho phép họ thực sự sống trong không gian chợ, quan sát nhịp sinh hoạt, gặp gỡ tiểu thương và tìm hiểu những câu chuyện diễn ra mỗi ngày.

Với 25 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ tham gia, trong đó có 20 nghệ sĩ quốc tế đến từ nhiều quốc gia, “Chạm Đồng Xuân” mở ra cuộc gặp gỡ giữa những góc nhìn nghệ thuật khác nhau với một không gian văn hóa, thương mại đặc trưng của Hà Nội.

Các tác phẩm trong triển lãm được xây dựng trên sự tương tác với kiến trúc, những khoảng trống và đặc điểm không gian của chợ Đồng Xuân. Âm thanh, hình ảnh chuyển động và những trải nghiệm trực tiếp với tiểu thương được kết hợp, tạo nên một không gian nghệ thuật đa giác quan. Ở đó, công chúng không chỉ đứng trước tác phẩm để quan sát mà còn có thể lắng nghe, cảm nhận, chạm và khám phá những lớp trải nghiệm khác nhau.

Điều đáng chú ý là nghệ thuật không được đặt tách rời khỏi hoạt động thường nhật của ngôi chợ. Chính những âm thanh, chuyển động, con người và nhịp giao thương vốn có trở thành một phần của chất liệu sáng tạo. Ranh giới giữa không gian nghệ thuật và không gian đời sống vì thế được mở rộng, tạo nên sự tương tác giữa nghệ sĩ, công chúng và cộng đồng tiểu thương.

Từ góc nhìn của ông Nguyễn Anh Tuấn, mục tiêu của triển lãm không chỉ là đưa các tác phẩm nghệ thuật đến một địa điểm đặc biệt, mà còn góp phần xây dựng nhận thức đa tầng hơn về chợ Đồng Xuân. Khi công chúng dành thời gian lắng nghe những âm thanh, quan sát những chuyển động và tìm hiểu câu chuyện của những người gắn bó với ngôi chợ, họ có thể nhận ra những giá trị vốn hiện hữu nhưng đôi khi bị khuất lấp sau hoạt động mua bán thường ngày.

Theo Phạm Sỹ/ Báo Đại đoàn kết

https://daidoanket.vn/nghe-thuat-danh-thuc-cho-dong-xuan.html