Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho biết, trong y học hiện đại lẫn y học cổ truyền, lời khuyên “ra gió đừng để chân lạnh” không chỉ là kinh nghiệm truyền miệng. Nhiều dữ liệu sinh lý học, miễn dịch học và thần kinh học cho thấy giữ ấm bàn chân có thể góp phần bảo vệ sức khỏe, nhất là đường hô hấp và giấc ngủ, dù đây chỉ là một trong nhiều yếu tố.

Bàn chân - "bộ tản nhiệt” đặc biệt của cơ thể

Khác với da tay, chân hay thân mình, da lòng bàn chân là vùng da trơn, dày và không có lông, đồng thời sở hữu một hệ thống mạch máu rất đặc biệt. Tại đây tồn tại các cầu nối động - tĩnh mạch, cho phép dòng máu đi thẳng từ động mạch sang tĩnh mạch mà không cần qua các mao mạch nhỏ như thông thường.

Chăm sóc bàn chân đúng cách, đặc biệt trong những ngày trở lạnh, nên được xem là một phần trong chiến lược bảo vệ sức khỏe toàn thân. ẢNH MINH HỌA: AI

Các cầu nối này hoạt động như những “van điều tiết”, có thể đóng - mở linh hoạt dưới sự điều khiển của hệ thần kinh tự động. Nhờ vậy, lượng máu chảy qua lòng bàn chân có thể tăng hoặc giảm rất mạnh, không chỉ để nuôi dưỡng mô mà chủ yếu nhằm điều hòa thân nhiệt.

Khi cơ thể cần thải bớt nhiệt, các “van” này mở ra, đưa máu nóng từ trung tâm cơ thể về bàn chân. Do các tĩnh mạch nông nằm sát bề mặt da, nhiệt được tỏa ra môi trường nhanh hơn. Ngược lại, khi trời lạnh, các cầu nối co lại, lượng máu ra da giảm xuống, giúp hạn chế mất nhiệt và ưu tiên giữ ấm cho các cơ quan quan trọng như tim, phổi và não.

“Vì vậy, bàn chân có thể xem là một trong những 'cửa xả và giữ nhiệt’ quan trọng của cơ thể, chứ không phải trung tâm điều nhiệt duy nhất. Việc đi chân trần trên nền đá lạnh vào mùa đông có thể khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn; ngược lại, giữ ấm bàn chân góp phần giúp cơ thể duy trì ổn định nhiệt độ bên trong”, bác sĩ Hoàng phân tích.

Vì sao lạnh chân dễ dẫn đến cảm?

Một số nghiên cứu gợi ý mối liên hệ giữa việc bị lạnh chân và nguy cơ bùng phát các triệu chứng cảm lạnh ở người đã mang sẵn virus đường hô hấp. Khi bàn chân bị lạnh, các thụ thể nhiệt ở da gửi tín hiệu lên não, kích hoạt phản xạ co mạch mang tính toàn thân, không chỉ ở chi dưới mà còn ảnh hưởng đến niêm mạc mũi và họng.

Khi các mạch máu tại niêm mạc mũi co lại, lượng máu nuôi giảm, nhiệt độ bề mặt hạ xuống, dịch nhầy trở nên đặc hơn. Đồng thời, lông chuyển - “hàng rào quét dọn” tự nhiên của mũi sẽ hoạt động kém hiệu quả, khiến virus và bụi bẩn dễ lưu lại hơn. Một số nghiên cứu miễn dịch học còn ghi nhận rằng ở nhiệt độ thấp, các tế bào niêm mạc mũi giảm sản xuất các yếu tố kháng virus tại chỗ, làm suy yếu hàng rào bảo vệ ban đầu.

Trong mùa lạnh, nhiều virus đường hô hấp có thể hiện diện ở niêm mạc mũi ở mức độ thấp, chưa gây triệu chứng rõ ràng. Khi hàng rào bảo vệ suy yếu do lạnh,  trong đó lạnh bàn chân là một yếu tố góp phần khiến các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi, ho, viêm họng dễ bùng phát hơn. Điều này không có nghĩa cứ lạnh chân là chắc chắn bị cảm, nhưng cho thấy giữ ấm bàn chân là một biện pháp hỗ trợ hợp lý, bên cạnh các biện pháp quen thuộc như rửa tay, giữ ấm cơ thể và hạn chế tiếp xúc khi có dịch.

Giữ ấm bàn chân mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe trong mùa lạnh. ẢNH MINH HỌA: AI

Giữ ấm bàn chân: Thói quen nhỏ, lợi ích đáng kể

Khi bàn chân ấm, cơ thể bớt phải huy động các phản ứng co mạch mạnh, run cơ để sinh nhiệt, nhờ đó có thể dành chỗ cho các hoạt động khác như miễn dịch, phục hồi mô, tập trung tinh thần. Ngược lại, khi bàn chân và chi dưới lạnh kéo dài, cơ thể phải tăng trương lực giao cảm và điều chỉnh mạch máu ngoại vi liên tục, dẫn đến tiêu hao năng lượng và cảm giác mệt mỏi, khó chịu ở một số người. Đây không phải là cơ chế bệnh nặng, nhưng là gánh nặng sinh lý không cần thiết có thể tránh được bằng những thói quen rất đơn giản.

Trong đời sống hằng ngày, một số biện pháp dễ thực hiện gồm:

• Chọn tất phù hợp (ưu tiên len hoặc sợi tổng hợp giữ nhiệt, thấm ẩm, không quá bó), thay tất khi ẩm ướt.
• Giữ bàn chân khô ráo, tránh đi chân trần lâu trên nền lạnh.
• Tránh ngồi lâu bất động để hạn chế ứ trệ máu ở chi dưới.
• Ngâm chân nước ấm và massage lòng bàn chân buổi tối với thời gian và nhiệt độ vừa phải, nhất là khi trời lạnh.

"Đặc biệt, với người mắc bệnh mạch máu ngoại vi, tiểu đường, suy giãn tĩnh mạch, giữ ấm bàn chân càng quan trọng, nhưng cần thận trọng hơn với nhiệt độ nước và thời gian ngâm để tránh bỏng hoặc tăng ứ trệ tuần hoàn. Những nhóm này nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng các biện pháp nhiệt tại chỗ. Chăm sóc bàn chân đúng cách, đặc biệt trong những ngày trở lạnh, nên được xem là một phần trong chiến lược bảo vệ sức khỏe toàn thân", bác sĩ Hoàng khuyến cáo.

Theo Lê Cầm/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/tu-ban-chan-den-mui-hong-vi-sao-lanh-chan-de-dan-den-cam-185260112105929921.htm