Vắc xin xịt mũi đang chuẩn bị thử nghiệm an toàn giai đoạn 1 trên người - Ảnh: FREEPIK

Suốt nhiều thập kỷ, ý tưởng về một loại vắc xin "vạn năng" chống lại hầu hết các mối đe dọa truyền nhiễm từng bị xem là quá tham vọng. Mới đây, các nhà khoa học tại Stanford Medicine (Mỹ) công bố đã phát triển thành công một loại vắc xin thử nghiệm dạng xịt mũi, giúp bảo vệ cơ thể trước hàng loạt vi rút, vi khuẩn đường hô hấp và thậm chí cả các tác nhân gây dị ứng trong nhiều tháng.

Theo ScienceDaily, trong hơn 230 năm, vắc xin truyền thống hoạt động theo nguyên tắc đặc hiệu kháng nguyên: đưa vào cơ thể một phần của mầm bệnh - như protein gai của SARS-CoV-2 - để hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt khi tái nhiễm. Tuy nhiên, các mầm bệnh liên tục biến đổi, buộc con người phải tiêm nhắc lại hằng năm.

Theo tiến sĩ Bali Pulendran - tác giả cấp cao của nghiên cứu, nhiều vi rút có thể đột biến nhanh chóng, thay đổi cấu trúc kháng nguyên bề mặt và "né" miễn dịch. Vì vậy, nhóm nghiên cứu quyết định không nhắm vào một mầm bệnh cụ thể mà kích hoạt toàn bộ hệ thống phòng thủ.

Vắc xin xịt mũi mới mô phỏng tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào miễn dịch, đồng thời đánh thức cả miễn dịch bẩm sinh (phản ứng nhanh) và miễn dịch thích ứng (tạo kháng thể, tế bào T đặc hiệu). 

Đặc biệt, bằng cách bổ sung một protein vô hại thu hút tế bào T đến phổi, nhóm nghiên cứu duy trì trạng thái "cảnh giác cao độ" của miễn dịch bẩm sinh trong tới ba tháng.

Trong thử nghiệm trên chuột, những con được xịt mũi có lượng vi rút trong phổi giảm tới 700 lần khi đối mặt với SARS-CoV-2 và các vi rút corona khác. Chúng cũng chống lại vi khuẩn gây nhiễm trùng phổ biến như Staphylococcus aureus và Acinetobacter baumannii.

Đáng chú ý, phản ứng miễn dịch thích ứng ở nhóm được bảo vệ được kích hoạt chỉ sau ba ngày thay vì hai tuần như thông thường. Điều này giúp cơ thể phản công gần như tức thì khi mầm bệnh xâm nhập.

Nhóm nghiên cứu còn phát hiện vắc xin có thể làm giảm phản ứng dị ứng. Khi tiếp xúc với mạt bụi nhà - tác nhân phổ biến gây hen suyễn - chuột đã xịt mũi có đường thở thông thoáng hơn và ít tích tụ chất nhầy so với nhóm chưa tiêm.

Hiện nhóm đang chuẩn bị thử nghiệm an toàn giai đoạn 1 trên người. Nếu thành công và được tài trợ đầy đủ, loại vắc xin hô hấp này có thể ra mắt trong 5-7 năm tới.

Nghiên cứu được đăng trên tạp chí khoa học Science.

Theo Hoàng Thi/ Tuổi trẻ

https://tuoitre.vn/vac-xin-xit-mui-van-nang-mot-lieu-chan-covid-19-cum-viem-phoi-va-ca-di-ung-20260224073553465.htm