Ở tuổi 40, với mức lương 15 triệu đồng/tháng từ vị trí nhân viên hành chính tổng hợp, chị Nguyễn Thị Thu (Hà Nội) chưa từng nghĩ mình lại rơi vào tâm trạng thấp thỏm mỗi sáng đến văn phòng. Mức thu nhập ấy không quá cao, nhưng đủ để chị tằn tiện trang trải cuộc sống ở thành phố, nuôi con ăn học.

Đáng ra ở cái tuổi này, con người ta bắt đầu gặt hái sự ổn định và vững vàng thì gần đây, chị Thu luôn cảm thấy bất an. Không phải vì KPI dồn dập, cũng không hẳn vì bị cấp trên trách phạt, mà vì nỗi sợ bị đào thải bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Công việc hằng ngày của chị là xử lý dữ liệu, soạn thảo văn bản, viết báo cáo nội bộ... Trước đây, chị tự tin mình làm việc chỉn chu, tròn vai. Hiện những nhiệm vụ chị mất hai đến ba tiếng để hoàn thành thì đồng nghiệp trẻ chỉ cần nhập một dòng câu lệnh vào công cụ AI là có ngay kết quả trong chưa đầy 30 giây, trôi chảy hơn, thậm chí còn biết phân tích xu hướng.

“Mỗi lần sếp chê báo cáo dài dòng rồi khen ChatGPT làm nhanh, tôi lại giật mình vì hiểu đó là tín hiệu cho thấy giá trị công việc chuyên môn của mình đang bị đặt lên bàn cân với công cụ miễn phí, xử lý trong vài giây. Tôi bắt đầu tự học ChatGPT, Midjourney, các phần mềm thiết kế hỗ trợ. Thú thật, một phần tư duy không nhanh nhạy như giới trẻ, một phần có quá ít thời gian vì vừa đi làm, vừa việc nhà việc con cái, tôi luôn thấy mệt mỏi” - chị Thu ngậm ngùi chia sẻ.

Nhìn giới trẻ áp dụng AI thành thạo, U40 đi làm nơm nớp lo mất việc (Ảnh minh họa: AI)

Trái ngược với nỗ lực học công nghệ trong mệt mỏi của chị Thu, anh Trần Minh Đức (42 tuổi, chuyên viên truyền thông tại một công ty xuất nhập khẩu) lại trải qua cảm giác nơm nớp theo cách khác. Ban đầu, anh từng tin rằng kinh nghiệm 15 năm trong nghề và vốn sống phong phú của mình là “lá chắn” vững chắc mà máy móc hay mấy bạn trẻ mới ra trường không thể thay thế.

Thực tế tại công ty lại khác. Vừa qua, bộ phận của anh cắt giảm 3 nhân sự mảng sáng tạo nội dung và thiết kế, vì các công cụ AI tạo ảnh, viết lách đảm nhiệm tới 60% khối lượng công việc hàng ngày. Nhìn những nhân sự trẻ tuổi vốn chỉ có 1-2 năm kinh nghiệm nhưng thành thạo câu lệnh AI xử lý khối lượng công việc gấp ba lần người khác mà vẫn nhàn nhã, anh Đức bắt đầu giật mình.

“Tôi từng nghĩ AI chỉ là trào lưu nhất thời, không thể có ‘hồn’ như người làm nghề lâu năm. Đến khi thấy đồng nghiệp gắn bó nhiều năm bị cắt giảm, còn các bạn Gen Z dùng AI tối ưu chi phí cho công ty, tôi mới bừng tỉnh. Ở tuổi 42, bảo tôi bỏ hết đi học lại từ đầu như giới trẻ thì lực bất tòng tâm, mà đứng yên thì cái án đào thải đã treo ngay trên đầu. Cảm giác bất lực đó khiến tôi mất ngủ suốt nhiều tuần liền” - anh Đức trầm ngâm.

Thoát bẫy tự so sánh để chủ động thích ứng

Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (thuộc Sở Nội vụ) nhận định, sự phát triển của công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động. Nhiều lĩnh vực hành chính, phân tích dữ liệu, sáng tạo nội dung... chịu tác động trực tiếp và rõ nét của AI.

Dưới góc nhìn tâm lý, Thạc sĩ, bác sĩ tâm lý Nguyễn Trọng Quân cho rằng, tâm lý lo lắng của người lao động U40 là thực tế, bởi ngoài công việc, họ còn phải gánh trên vai áp lực gia đình, chăm sóc cha mẹ già và con cái.

Áp lực này tích tụ lâu ngày nếu không được giải tỏa dễ dẫn đến căng thẳng mãn tính, mất ngủ và suy giảm tự trọng nghề nghiệp. Người lao động dễ rơi vào cái bẫy tư duy tiêu cực: Tự gán nhãn mình là “kẻ vô dụng” hoặc “chậm tiến” so với lớp trẻ.

Tuy nhiên, ông Vũ Quang Thành cho rằng, thay vì xem AI là mối đe dọa sinh tồn, người lao động nên nhìn nhận đây là quá trình dịch chuyển và tái cấu trúc nghề nghiệp.

“AI có thể xử lý dữ liệu nhanh chóng, nhưng không thể thay thế được kinh nghiệm thực tế, sự tinh tế trong đối nhân xử thế, tư duy phản biện và khả năng giải quyết các tình huống phức tạp của người lâu năm trong nghề. Mỗi người cần chủ động định vị lại năng lực bản thân, phát huy những thế mạnh sẵn có, đồng thời giữ tinh thần học tập cởi mở để đáp ứng yêu cầu của các công việc mới” - ông Thành nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, bác sĩ tâm lý Nguyễn Trọng Quân cho rằng, để vượt qua khủng hoảng tâm lý này, nhân sự U40 trước hết cần thay đổi góc nhìn về trí tuệ nhân tạo. Đừng coi AI là đối thủ cạnh tranh tốc độ, mà hãy biến nó thành công cụ giải phóng bản thân khỏi các tác vụ lặp đi lặp lại như tổng hợp số liệu hay soạn thảo biểu mẫu, từ đó dành thời gian cho tư duy chiến lược.

Bên cạnh đó, thay vì rơi vào “bẫy tự so sánh”, lao động trung niên cần tập trung vào thế mạnh cốt lõi của mình. Nếu giới trẻ có sự nhanh nhạy về công nghệ thì nhân sự U40 lại sở hữu sự thấu hiểu ngành, kỹ năng quản lý rủi ro, khả năng kết nối con người và sự điềm tĩnh trước khủng hoảng - những giá trị trải nghiệm mà AI hay người trẻ chưa thể mô phỏng ngay được.

Cuối cùng, việc học tập ở độ tuổi này cần có mục tiêu và vừa sức. Thay vì ép bản thân chạy đua kiệt sức theo mọi công cụ mới ra mắt, người lao động chỉ nên chọn lọc 1-2 ứng dụng liên quan trực tiếp nhất đến công việc, tiếp cận từng bước nhỏ và ứng dụng ngay vào thực tế để từng bước lấy lại sự chủ động.

Theo vtcnews.vn

https://vtcnews.vn/u40-truoc-lan-song-ai-day-dan-kinh-nghiem-van-nom-nop-lo-mat-viec-ar1046900.html