Trên những tấm ván pơ mu cũ còn nguyên đường vân, vết nứt và dấu thời gian, chị Lan Anh chạm khắc hình ảnh người phụ nữ vùng cao, ruộng bậc thang, phiên chợ, cảnh múa khèn hay người mẹ địu con. Có bức chị kết hợp thêm những mảnh thổ cẩm, đồ trang sức bằng bạc của người Mông, Dao để hoàn thiện tác phẩm.

Được biết đến trên mạng xã hội với tên "Lan Anh họa mộc", chị thường chia sẻ quá trình làm tranh và nhận được sự quan tâm của nhiều người. Cũng từ đây, những tác phẩm của chị được khách hàng trong và ngoài nước biết đến, đặt mua.

Giữ lại dấu vết của những mái nhà xưa

Điều đặc biệt của các tác phẩm nằm ở chất liệu Lan Anh lựa chọn: những tấm ván pơ mu từng được đồng bào Mông dùng để lợp mái nhà.

Lan Anh bên những tác phẩm thực hiện trên ván pơ mu từng dùng lợp mái nhà của người Mông. ẢNH: NVCC

Khoảng 15 năm trước, khi đời sống người dân vùng cao dần thay đổi, nhiều gia đình chuyển sang xây nhà bê tông, lợp mái tôn. Những tấm ván pơ mu cũ được tháo xuống, có khi bị bỏ đi làm củi.

Cha của Lan Anh là ông Trần Văn Khi (64 tuổi, thường gọi là Sapa Khi), người có hơn 30 năm gắn bó với nghề điêu khắc gỗ, thấy tiếc những tấm ván ấy nên mua về. Từ những vật liệu tưởng chừng đã hết công dụng, ông bắt đầu chạm khắc hình ảnh con người, cảnh vật và đời sống vùng cao.

Những tấm gỗ được ông giữ lại suốt nhiều năm cũng trở thành chất liệu để Lan Anh tiếp tục công việc của cha sau này. "Ngày nay, cuộc sống của người dân đã thay đổi nhiều, những mái nhà lợp bằng gỗ pơ mu truyền thống cũng không còn như trước. Tôi muốn từ những tấm ván cũ lưu giữ một phần ký ức và văn hóa Tây Bắc trong các bức tranh của mình", Lan Anh chia sẻ.

Thay vì làm mới hoàn toàn bề mặt, chị giữ lại những đường vân, vết nứt, chỗ sẫm màu do thời gian. Có khi chị nghĩ trước câu chuyện muốn kể rồi tìm một tấm gỗ phù hợp, nhưng cũng có lúc chính hình dáng, đường vân hay một vết cũ trên tấm gỗ lại gợi cho chị ý tưởng. Hình ảnh trong tranh phần lớn đến từ những điều chị từng thấy trong đời sống vùng cao: người mẹ địu con, ruộng bậc thang, phiên chợ, điệu múa khèn…

Lan Anh tiếp nối công việc mà cha chị bắt đầu từ khoảng 15 năm trước. ẢNH: NVCC

"Từ những con người tôi gặp, những câu chuyện tôi chứng kiến và cả những điều rất đời thường đều có thể trở thành ý tưởng. Tôi luôn để chất liệu và cảm xúc đi cùng nhau trong quá trình sáng tác", chị nói.

Con gái kể tiếp câu chuyện của cha

Lan Anh yêu thích hội họa từ nhỏ, nhưng trước khi đến với dòng tranh hiện tại chị từng có nhiều năm làm việc trong ngành du lịch. Tuổi thơ của chị gắn với xưởng điêu khắc của cha, với hình ảnh ông cặm cụi bên những rễ cây, khúc gỗ nhặt từ bờ suối trong các chuyến đi rừng rồi tạo thành những tác phẩm độc đáo.

Tác phẩm của Lan Anh kết hợp chạm khắc gỗ, hội họa, thổ cẩm và các chi tiết trang trí của đồng bào vùng cao. ẢNH: NVCC

Sau này, khi trở về làm nghề cùng cha, Lan Anh bắt đầu tìm cách phát triển những tác phẩm trên ván pơ mu cũ mà ông đã thực hiện từ nhiều năm trước.

Nếu các tác phẩm của cha chủ yếu dựa vào nghệ thuật chạm khắc và vẻ tự nhiên của gỗ, Lan Anh đưa thêm hội họa, màu sắc vào tranh, đồng thời ghép vải thổ cẩm, đồ trang sức và những chi tiết gắn với đời sống của người Mông, Dao. Trên cùng một tấm ván, những chất liệu cũ và mới được kết hợp để tạo nên cách thể hiện riêng của chị. Tùy kích thước và độ phức tạp, có bức hoàn thành trong vài ngày, nhưng cũng có tác phẩm cần nhiều tuần.

Với ông Khi, việc con gái lựa chọn tiếp tục công việc trên những tấm gỗ cũ còn mang một ý nghĩa khác. "Trước đây, tôi từng trăn trở không biết nếu tôi dừng lại thì ai sẽ là người kể câu chuyện quê hương trên những tấm gỗ bỏ đi. Tôi rất vui vì giờ đã có con gái kể tiếp câu chuyện về văn hóa quê hương, nâng cấp thành những sản phẩm đẹp hơn, độc đáo hơn", ông chia sẻ.

Còn với Lan Anh, những gì cha đã làm là nền tảng để chị tiếp tục thử nghiệm và tìm cách thể hiện theo cách của thế hệ mình. Những tấm ván từng nằm trên mái nhà, sau khoảng 15 năm được cha chị gìn giữ, giờ tiếp tục xuất hiện trong những tác phẩm được giới thiệu đến nhiều người qua mạng xã hội.

"Mình tin rằng khi một vật liệu đã hoàn thành vòng đời sử dụng được trao thêm một cuộc sống mới, nó vẫn có thể mang lại giá trị. Mình cũng hy vọng những bức tranh góp phần lưu giữ, kể tiếp những câu chuyện về con người, đời sống và văn hóa Tây Bắc", Lan Anh chia sẻ.

Theo Phan Diệp/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/bien-nhung-tam-ngoi-go-cu-cua-nguoi-mong-thanh-tranh-185260817233433326.htm