Trước Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, phong trào cách mạng nước ta đã phải trải qua những giai đoạn thử thách rất khốc liệt. Sau các đợt khủng bố trắng của thực dân Pháp, đặc biệt là sau khi phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh (1930-1931) và cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ (1940) bị đàn áp đẫm máu, đội ngũ cán bộ của Đảng chịu những tổn thất hết sức nặng nề.

Hàng nghìn cán bộ, đảng viên chủ chốt bị bắt bớ, giam cầm, tù đày, anh dũng hy sinh; nhiều tổ chức đảng từ Trung ương đến địa phương bị vỡ, đường dây liên lạc bị gián đoạn. Đứng trước thử thách sinh tử, Đảng ta đã thể hiện bản lĩnh vững vàng và tầm nhìn chiến lược sâu sắc về công tác cán bộ.

Ngay tại Hội nghị Trung ương tám (tháng 5/1941) ở Pác Bó (Cao Bằng), Đảng đã xác định chuyển hướng chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và khẩn trương chuẩn bị lực lượng về mọi mặt, trong đó chú trọng việc bồi dưỡng, gây dựng và phân bổ cán bộ về các địa phương.

Đảng nhanh chóng rút những cán bộ có kinh nghiệm vào hoạt động bí mật, đồng thời tích cực đào tạo lớp cán bộ mới thông qua phong trào quần chúng và các lớp huấn luyện ngắn hạn ở các chiến khu.

Đặc biệt, lớp cán bộ mới, nhất là đội ngũ cán bộ ở cấp cơ sở, đã được Đảng chú trọng xây dựng, phát triển rộng khắp từ nông thôn đến thành thị, từ miền núi đến miền xuôi. Đây là những đồng chí luôn sâu sát cơ sở, nắm chắc tình hình nhân dân và phong trào cách mạng ở từng thôn, xóm, làng, xã.

Bất chấp sự theo dõi, lùng sục, đàn áp gắt gao của kẻ thù, các đồng chí cán bộ cơ sở vẫn kiên cường bám dân, gắn bó máu thịt với nhân dân, tích cực tuyên truyền đường lối cứu nước của Mặt trận Việt Minh, vận động quần chúng gia nhập các tổ chức cứu quốc.

Không khí Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 19/8/1945. (Ảnh: Tư liệu/TTXVN)

Chính nhờ sự chuẩn bị công phu, chủ động ấy, khi thời cơ lịch sử xuất hiện sau sự kiện Nhật hất cẳng Pháp và đặc biệt là khi phát-xít Nhật hoàn toàn đầu hàng vô điều kiện (tháng 8/1945), đội ngũ cán bộ cơ sở đã phát huy tốt vai trò hạt nhân lãnh đạo trực tiếp.

Không thụ động trông chờ, ỷ lại vào mệnh lệnh của cấp trên trong từng tình huống cụ thể, lực lượng cán bộ tại chỗ đã nhạy bén nắm bắt tinh thần Chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, linh hoạt, sáng tạo chớp thời cơ lãnh đạo quần chúng nổi dậy.

Lực lượng cán bộ cơ sở chính là nhân tố có ý nghĩa quyết định giúp cuộc khởi nghĩa diễn ra đồng loạt, nhanh gọn, giảm đến mức thấp nhất thiệt hại ở hầu hết các địa phương trên cả nước, từ các đô thị lớn như Hà Nội, Huế, Sài Gòn cho đến các vùng nông thôn xa xôi.

Ngay sau khi chính quyền cách mạng non trẻ được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định bản chất của cán bộ chính quyền từ Trung ương đến làng, xã: “Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân”^[1]. Người thẳng thắn chỉ rõ những căn bệnh nguy hiểm như cậy thế, hủ hóa, tư túng, kiêu ngạo; đồng thời yêu cầu cán bộ phải quán triệt phương châm: “Cán bộ Đảng cũng như cán bộ chính quyền, ngay cả Bác là cán bộ cao nhất đều là đày tớ của nhân dân”^[2].

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đúc rút những kinh nghiệm sâu sắc về công tác cán bộ. Một là, luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc và nhân dân lên trên hết, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân, chí công vô tư. Hai là, cán bộ phải thật sự sát cơ sở, sâu sát nhân dân, dựa vào nhân dân để xây dựng và phát triển phong trào. Ba là, phải biết lựa chọn, trọng dụng nhân tài, không phân biệt người trong Đảng hay ngoài Đảng. Bốn là, kiên quyết tự soi, tự sửa, dũng cảm khắc phục khuyết điểm và sàng lọc những cán bộ hư hỏng, tha hóa.

Đánh giá về vai trò đặc biệt quan trọng của cán bộ trong sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết bài học bất hủ: “cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”^[3]. Người chỉ rõ: “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém”^[4]. Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 chính là minh chứng thực tiễn sinh động cho tư tưởng sâu sắc đó.

Bài học lịch sử về củng cố, xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp cơ sở, từ Cách mạng Tháng Tám vẫn nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, có ý nghĩa gợi mở quan trọng cho công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu: “chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở gần dân, vì dân, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ”^[5]. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận và chỉ đạo thực tiễn của Đảng về công tác cán bộ.

Cơ sở là nơi trực tiếp đưa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân, đồng thời là nơi kiểm nghiệm thực chất tính đúng đắn của mọi chủ trương, chính sách.

Cán bộ cơ sở là những người đồng hành cùng nhân dân, trực tiếp lắng nghe, kịp thời giải quyết những nguyện vọng chính đáng cũng như những băn khoăn, vướng mắc của quần chúng.

Đội ngũ cán bộ cơ sở vững mạnh, kiên định về chính trị, tinh thông về chuyên môn, tận tụy phục vụ nhân dân sẽ là cầu nối vững chắc gắn kết ý Đảng với lòng dân.

Vận dụng sáng tạo những bài học lịch sử vô giá từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, công tác cán bộ cấp cơ sở hiện nay cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp chủ yếu sau.

Thứ nhất, nâng cao nhận thức về vị trí, tầm quan trọng của cán bộ cơ sở. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần quán triệt sâu sắc quan điểm “cơ sở là nền tảng”, từ đó đổi mới tư duy trong công tác quy hoạch, tuyển dụng, đào tạo và sử dụng cán bộ cơ sở. Tránh tình trạng xem nhẹ cấp cơ sở hoặc coi cơ sở chỉ là nơi “luân chuyển tạm thời”.

Thứ hai, đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở. Việc đào tạo không chỉ dừng lại ở lý luận chính trị chung chung mà phải gắn chặt với thực tiễn quản lý địa phương, kỹ năng dân vận, kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp ở cơ sở và năng lực chuyển đổi số trong hành chính công. Bồi dưỡng cho cán bộ cơ sở tinh thần “gần dân, vì dân, sát cơ sở”, biết lắng nghe và đối thoại chân thành với người dân.

Thứ ba, hoàn thiện chính sách, chế độ đãi ngộ và tạo môi trường làm việc thuận lợi. Cần có cơ chế, chính sách phù hợp, tương xứng với áp lực và khối lượng công việc của cán bộ cấp cơ sở, giúp họ yên tâm công tác, cống hiến lâu dài. Đồng thời, thực hiện nghiêm túc Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung, giải tỏa tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ hiện nay.

Thứ tư, chú trọng nâng cao năng lực, tư duy quản trị hiện đại cho cán bộ cơ sở trong kỷ nguyên mới. Cán bộ cơ sở hiện nay phải chủ động chuyển đổi sang tư duy quản trị phát triển, lấy sự hài lòng của người dân làm trung tâm phục vụ. Cần trang bị cho cán bộ cơ sở tư duy đổi mới sáng tạo, năng lực phân tích dữ liệu số, kỹ năng quản trị rủi ro và điều hành linh hoạt. Đây là yếu tố cốt lõi giúp cấp cơ sở thích ứng hiệu quả với những chuyển biến nhanh chóng.

Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát và kiên quyết sàng lọc cán bộ. Đi đôi với việc tạo điều kiện và bảo vệ cán bộ, cần thắt chặt kỷ cương, kỷ luật. Kiên quyết đưa ra khỏi bộ máy những cán bộ cơ sở thoái hóa, biến chất, quan liêu, hách dịch, nhẫn tâm với dân hoặc vi phạm pháp luật. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhắc nhở cán bộ chính quyền: “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”^[6]. Tinh thần ấy phải là thước đo đạo đức nghề nghiệp cao nhất của mỗi cán bộ cơ sở ngày nay.

______________________

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 2, trang 64-65.

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 11, trang 113.

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 5, trang 309.

[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 5, trang 280.

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tập I, trang 21.

[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 4, trang 65.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Ánh/Báo Nhân Dân

https://nhandan.vn/bai-hoc-ve-cong-tac-can-bo-post982734.html