Điểm quan trọng của quá trình chuyển đổi là giao thông xanh không chỉ nằm ở việc thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng phương tiện điện hoặc năng lượng sạch

Hạ tầng giao thông trước yêu cầu chuyển đổi xanh toàn diện

Trong nhiều năm, phát triển giao thông thường được đo bằng quy mô đầu tư: Số kilomet đường mới, năng lực khai thác cảng biển, công suất sân bay hay mạng lưới đường sắt được mở rộng. Tuy nhiên, cùng với xu thế phát triển bền vững toàn cầu, tiêu chuẩn của một hệ thống giao thông hiện đại đang thay đổi.

Một công trình giao thông thế hệ mới không chỉ cần đáp ứng nhu cầu vận tải, mà còn phải vận hành hiệu quả, tối ưu năng lượng và giảm tác động tới môi trường.

Áp lực chuyển đổi này xuất phát từ yêu cầu giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông - ngành đang đóng góp tỷ trọng lớn vào lượng phát thải toàn cầu. Trong lĩnh vực hàng hải, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã đặt mục tiêu hướng tới phát thải ròng bằng "0" vào khoảng năm 2050, thúc đẩy các quốc gia và doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, nhiên liệu và phương thức vận hành.

Với vị trí là quốc gia có đường bờ biển dài, hệ thống cảng biển giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phát triển cảng xanh, giảm phát thải logistics và từng bước chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch.

Ở cấp độ quốc gia, cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 tại COP26 đã đặt ra yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ đối với nhiều ngành kinh tế, trong đó giao thông vận tải là lĩnh vực ưu tiên. Cụ thể hóa định hướng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 876/QĐ-TTg về Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải.

PGS.TS Ngô Trí Long: "Đằng sau mỗi phương tiện xanh cần có một hệ sinh thái năng lượng phù hợp, từ nguồn điện, hệ thống phân phối đến khả năng quản lý và tối ưu vận hành"

Điểm quan trọng của quá trình chuyển đổi là giao thông xanh không chỉ nằm ở việc thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng phương tiện điện hoặc năng lượng sạch. Đằng sau mỗi phương tiện xanh cần có một hệ sinh thái năng lượng phù hợp, từ nguồn điện, hệ thống phân phối đến khả năng quản lý và tối ưu vận hành.

Yêu cầu này ngày càng rõ nét khi Việt Nam đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như các sân bay quốc tế, các tuyến metro tại Hà Nội và TPHCM, định hướng phát triển đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cùng sự mở rộng của hệ thống cảng biển và trung tâm logistics.

Các công trình này đều có điểm chung là mức độ điện hóa và tự động hóa ngày càng cao. Một sân bay hiện đại phụ thuộc vào nguồn điện, hệ thống an ninh, điều hòa không khí, chiếu sáng, băng chuyền hành lý và phương tiện phục vụ mặt đất. Một tuyến metro hay đường sắt tốc độ cao lại đòi hỏi hệ thống cấp điện ổn định, liên tục và có khả năng giám sát theo thời gian thực.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế cấp cao, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng "không nên để công trình giao thông hoàn thành rồi mới đi tìm đất xây trạm điện và kéo đường dây".

Năng lượng thông minh - nền móng của hạ tầng giao thông thế hệ mới

Khi giao thông ngày càng điện hóa và tự động hóa, bài toán không chỉ là bảo đảm nguồn cung năng lượng mà còn phải sử dụng điện hiệu quả. Nếu trước đây trọng tâm là phát triển nguồn điện và mở rộng lưới điện, thì trong giai đoạn mới, quản lý, giám sát và tối ưu tiêu thụ điện trở thành yếu tố quan trọng.

"Một hệ thống giao thông xanh cần xác định năng lượng được sử dụng ở đâu, thời điểm nào nhu cầu tăng cao, thiết bị nào vận hành chưa hiệu quả và giải pháp nào giúp giảm lãng phí. Những dữ liệu này là cơ sở để quản lý năng lượng tốt hơn, đảm bảo hạ tầng giao thông vận hành an toàn và liên tục", ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho biết.

Đây là vai trò của các nền tảng quản lý năng lượng thông minh. Thông qua dữ liệu thời gian thực, các hệ thống số giúp nhà vận hành theo dõi tình trạng thiết bị, dự báo nhu cầu tiêu thụ, phát hiện bất thường và đưa ra quyết định nhanh chóng hơn.

Đối với sân bay, công nghệ giúp tối ưu các hệ thống tiêu thụ điện lớn như điều hòa, chiếu sáng và khu vực kỹ thuật; tại cảng biển, kiểm soát thiết bị bốc xếp, kho bãi và hệ thống điện; với metro, đường sắt, việc giám sát liên tục góp phần nâng cao độ ổn định và giảm nguy cơ gián đoạn vận hành.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ: "Hạ tầng năng lượng được quản lý bằng dữ liệu và công nghệ số sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu giao thông xanh"

Ông Đặng Nguyễn Ngữ chỉ ra rằng các công trình giao thông được khai thác trong vài chục năm, trong khi nhu cầu năng lượng và công nghệ thay đổi với chu kỳ ngắn hơn nhiều. Vì vậy, hạ tầng giao thông cần được thiết kế theo hướng mở để có thể tiếp nhận công nghệ mới, đáp ứng nhu cầu phụ tải gia tăng mà không phải cải tạo lớn.

PGS.TS Ngô Trí Long cũng cho biết tiết kiệm năng lượng phải được tính ngay từ khâu thiết kế, thay vì bổ sung sau khi công trình hoàn thành. Một sân bay, nhà ga hay trung tâm logistics có thể vận hành hàng chục năm. Nếu sử dụng thiết bị hiệu suất thấp, thiết kế không tối ưu hoặc thiếu hệ thống quản lý thông minh, lãng phí năng lượng có thể kéo dài suốt 20-30 năm.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, các dự án lớn cần tính chi phí năng lượng trong toàn bộ vòng đời, lựa chọn thiết bị dựa trên cả chi phí điện, bảo trì và thay thế; đồng thời đưa tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng vào hồ sơ mời thầu. Công tơ thông minh, cảm biến, hệ thống quản lý năng lượng và nền tảng dữ liệu cũng cần được tích hợp ngay từ đầu.

"Đầu tư thêm một đồng cho thiết kế thông minh hôm nay có thể tránh phải bỏ nhiều đồng để cải tạo ngày mai. Đây không chỉ là tiết kiệm điện mà là tiết kiệm vốn đầu tư xã hội", ông Long nhận định.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp tiết kiệm năng lượng và số hóa vẫn là rào cản. Theo PGS.TS Ngô Trí Long, chính sách cần hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết bài toán vốn và chia sẻ rủi ro, thông qua hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng, kiểm toán năng lượng và phát triển mô hình doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO).

"Quan điểm xuyên suốt nên là Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, mà dùng chính sách để làm cho một khoản đầu tư tốt trở nên dễ thực hiện hơn", PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Số hóa để xanh hóa, công nghệ mở đường cho giao thông bền vững

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các công trình giao thông xanh không chỉ được tạo nên từ nguồn năng lượng sạch, mà còn từ khả năng vận hành thông minh trong suốt vòng đời.

Đây là lĩnh vực các doanh nghiệp công nghệ năng lượng đang đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Schneider Electric mang đến những giải pháp về năng lượng, tự động hóa và quản trị số giúp các công trình có khả năng vận hành bền vững trong nhiều thập kỷ

Schneider Electric là một trong những doanh nghiệp có kinh nghiệm toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ năng lượng và tự động hóa, cung cấp các giải pháp phục vụ nhiều loại hình hạ tầng trọng yếu.

Trong lĩnh vực cảng biển, doanh nghiệp tập trung vào các giải pháp tối ưu vận hành năng lượng, trong đó có hệ thống điện bờ (shore power) - cho phép tàu kết nối trực tiếp với nguồn điện trên bờ thay vì duy trì động cơ diesel khi neo đậu. Giải pháp này góp phần giảm phát thải, hạn chế tiếng ồn và cải thiện chất lượng môi trường tại khu vực cảng.

Bên cạnh đó, nền tảng AVEVA Unified Operations hợp nhất dữ liệu từ nhiều hệ thống, giúp các đơn vị khai thác cảng biển, sân bay và metro giám sát vận hành theo thời gian thực, phát hiện bất thường và xử lý sự cố kịp thời.

Đối với sân bay, metro và các hệ thống giao thông công cộng, Schneider Electric cung cấp các giải pháp về phân phối điện, tự động hóa và quản lý năng lượng. Tập đoàn đã cung cấp giải pháp cho hơn 25 sân bay lớn trên thế giới và 10 trong 20 hệ thống metro lớn nhất toàn cầu. Tại sân bay quốc tế JFK (New York, Mỹ), giải pháp của Schneider Electric giúp giảm 38% phát thải khí nhà kính và duy trì hoạt động của sân bay ngay cả khi nguồn điện bên ngoài gián đoạn.

Lãnh đạo Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho rằng, số hóa sẽ giúp các nhà quản lý biến mục tiêu phát triển bền vững thành những kết quả có thể đo lường được. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, các đơn vị vận hành có thể nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, giảm chi phí, đồng thời đảm bảo được tính an toàn và liên tục trong vận hành.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư hạ tầng quy mô lớn, việc tích hợp các tiêu chuẩn về hiệu quả năng lượng, tự động hóa và quản trị số ngay từ đầu sẽ giúp các công trình có khả năng vận hành bền vững trong nhiều thập kỷ.

Giao thông xanh vì vậy không chỉ là câu chuyện của những phương tiện sử dụng năng lượng sạch, mà là quá trình xây dựng một hệ sinh thái mới, nơi năng lượng, dữ liệu và công nghệ cùng vận hành để tạo ra giá trị bền vững.

Chuẩn bị hạ tầng năng lượng thông minh hôm nay sẽ là nền tảng để Việt Nam xây dựng hệ thống giao thông hiện đại, xanh hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu.

Theo Giang Oanh/Báo Điện tử Chính phủ

https://baochinhphu.vn/schneider-electric-viet-nam-da-san-sang-ha-tang-nang-luong-cho-giao-thong-xanh-102260909230126284.htm