Trạm sạc cho xe điện trên cao tốc Mai Sơn -quốc lộ 45 - Ảnh: Báo Xây dựng

Sáng 17/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị tham vấn Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Điện hóa phương tiện, hạ tầng nhanh chóng 

Báo cáo tổng kết thực hiện chương trình tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho biết, trong các lĩnh vực giao thông, đường bộ và giao thông đô thị ghi nhận mức độ chuyển đổi phương tiện điện rõ nét hơn, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Đến tháng 6/2026, phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Ô tô con chiếm 97,3% tổng số phương tiện điện; xe máy điện tăng trưởng khoảng 28% mỗi năm.

Đối với các nhóm phương tiện vận tải khác, cả nước có 3.893 ô tô tải điện, 47 đầu kéo điện, 2.502 ô tô khách điện, chủ yếu là xe buýt đô thị và 8 ô tô chuyên dùng điện.

Những con số này cho thấy quá trình điện hóa phương tiện đã diễn ra, song chưa đồng đều giữa các nhóm. Xe tải, xe khách đường dài và phương tiện chuyên dụng vẫn còn nhiều dư địa chuyển đổi.

Cùng với phương tiện, hạ tầng sạc cũng từng bước được mở rộng. Đến nay, cả nước có 15.024 trạm/cổng sạc, gồm 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, hiện diện tại 34/34 tỉnh, thành phố. Trên mạng lưới cao tốc, quốc lộ, hạ tầng sạc đã có mặt tại 125/215 tuyến.

Tuy nhiên, tại các trạm dừng nghỉ, số điểm sạc đã vận hành còn hạn chế. Đến tháng 5/2026, mới có 4/21 trạm dừng nghỉ vận hành hệ thống sạc, trong khi 8 trạm đang lắp đặt.

Hạ tầng phục vụ xe buýt điện cũng đang được phát triển. Hà Nội có 13 depot phục vụ 717 xe buýt điện và 41 tuyến; TP.HCM có 5 depot với 56 trụ sạc siêu nhanh.

Trong lĩnh vực giao thông đô thị, cả nước có 1.946 xe buýt điện trên tổng số 8.428 xe buýt, đạt tỷ lệ 23,1%. Trong đó, Hà Nội và TP.HCM có 1.849 xe buýt điện trên tổng số 4.642 xe; các thành phố trực thuộc Trung ương khác có 37 xe trên 995 xe; 27 tỉnh còn lại có 60 xe trên 2.791 xe.

Đối với taxi, số liệu báo cáo ghi nhận 61.171 taxi điện trên tổng số 86.274 taxi, tương ứng tỷ lệ 70,9%. Kết quả này cho thấy taxi điện đã có mức độ hiện diện đáng kể trong cơ cấu phương tiện vận tải đô thị.

Song song với điện hóa phương tiện, phát triển đường sắt đô thị được xác định là một hướng nâng cao năng lực vận tải hành khách công cộng

Đường sắt đô thị bước nâng cao năng lực vận tải công cộng

Song song với điện hóa phương tiện đường bộ, chuyển đổi xanh đang được triển khai ở đường sắt, đường thủy, hàng hải và hàng không.

Hà Nội hiện khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn Nhổn - Cầu Giấy, đồng thời khởi công 7 tuyến đường sắt đô thị mới; TP.HCM khai thác metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên và đã động thổ 3 tuyến mới.

Trong lĩnh vực đường sắt, nhiên liệu sinh học đã được thử nghiệm trên một số đầu máy, cho kết quả giảm đáng kể phát thải. Nhiên liệu B5 thử nghiệm trên tuyến Hà Nội - Hải Phòng cũng cho thấy đầu máy vận hành ổn định. Các tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Quảng Ninh được đầu tư theo hướng điện khí hóa, cùng với nghiên cứu chuyển đổi đầu máy diesel sang sử dụng năng lượng không phát thải.

Với đường thủy nội địa, việc chuyển đổi bước đầu tập trung vào phương tiện điện, cảng xanh và tuyến vận tải xanh; tại Huế đã thí điểm 20 thuyền du lịch chạy điện.

Trong lĩnh vực hàng hải, các tiêu chuẩn nâng cao hiệu quả năng lượng và giảm phát thải đã được áp dụng. Hiện có 11 cảng xanh được công bố và 13 cảng được đánh giá đạt tiêu chí xanh.

Đối với hàng không, trọng tâm là giảm tiêu hao nhiên liệu và từng bước sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF). Lượng SAF pha trộn tăng từ 37.516 tấn năm 2024 lên 72.358 tấn năm 2025; Việt Nam cũng đã triển khai SAF trên một số chuyến bay quốc tế và nội địa.

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai Quyết định 876 vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Hạ tầng sạc, đổi pin và cung cấp nhiên liệu xanh chưa đáp ứng nhu cầu, phân bố chưa hợp lý và thiếu các công trình công suất lớn. Việc phát triển phương tiện điện cũng chưa đồng bộ với nguồn điện, lưới điện, quỹ đất và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Chi phí chuyển đổi còn cao, doanh nghiệp khó tiếp cận vốn ưu đãi, trong khi cơ chế đầu tư hạ tầng và phát triển nhiên liệu xanh chưa hoàn thiện. Mức độ chuyển đổi giữa các loại hình vận tải cũng không đồng đều; taxi điện phát triển nhanh nhưng xe tải, xe khách đường dài và nhiều lĩnh vực khác còn chậm.

Bên cạnh đó, vận tải vẫn phụ thuộc nhiều vào đường bộ, kết nối đa phương thức còn hạn chế, dữ liệu về phương tiện, năng lượng và phát thải chưa đồng bộ.

Để hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, giai đoạn tới cần hoàn thiện lộ trình chuyển đổi, đồng bộ hạ tầng năng lượng, huy động nguồn lực và nâng cao năng lực theo dõi, đánh giá phát thải.

Không chỉ đủ điện, mà phải đúng nơi, đúng thời điểm

Theo báo cáo, nhu cầu điện bổ sung cho giao thông điện đến năm 2030 dự kiến khoảng 3 - 4 tỷ kWh mỗi năm, tương đương 1 - 1,5% sản lượng điện toàn hệ thống.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm tổng nguồn điện mà còn phải cung cấp đúng địa điểm, đúng thời điểm, đáp ứng phụ tải cực đại; đồng thời đầu tư nâng cấp trạm biến áp, đường dây và điểm đấu nối.

Tại các đầu mối vận tải lớn như bến xe, depot, cảng cạn và trạm dừng nghỉ, nhu cầu sạc công suất cao có thể làm gia tăng áp lực phụ tải.

Vì vậy, quá trình triển khai cần gắn với các giải pháp sạc thông minh, quản lý phụ tải, tích hợp năng lượng tái tạo và lưu trữ điện; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp giữa doanh nghiệp vận tải, chính quyền, ngành điện và nhà phát triển trạm sạc.

Cần có lộ trình chuyển đổi xanh phù hợp với nền kinh tế

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn, sau 4 năm triển khai, với sự tham gia tích cực của các bộ, ngành và địa phương, chương trình đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận. Chính sách phát triển phương tiện giao thông xanh từng bước được hoàn thiện; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được ban hành, cơ bản đáp ứng yêu cầu chuyển đổi. Đáng chú ý, số lượng phương tiện sử dụng năng lượng xanh liên tục gia tăng, đặc biệt là các phương tiện giao thông điện như xe đạp điện và ô tô điện.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn bộc lộ những hạn chế, khó khăn và rào cản trên con đường hướng tới hệ thống giao thông xanh, an toàn, bền vững. Những vấn đề này cần được nghiên cứu, trao đổi kỹ lưỡng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Quyết định mới, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong tình hình mới.

Theo Thứ trưởng, quá trình đổi mới công nghệ và sản xuất phương tiện đòi hỏi nguồn lực kinh tế lớn. Doanh nghiệp cần có thời gian chuẩn bị, đầu tư và thích ứng. Vì vậy, cần nghiên cứu tính chất dài hạn của chương trình, lựa chọn hình thức văn bản phù hợp, bảo đảm lộ trình thực hiện có tính khả thi. Đồng thời, tiếp tục rà soát mục tiêu, lộ trình, bảo đảm thống nhất với chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật mới ban hành và các cam kết cập nhật của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.

Theo Phan Trang/ Báo Chính phủ

https://baochinhphu.vn/dien-hoa-phuong-tien-ha-tang-tai-viet-nam-dang-dien-ra-the-nao-102260917110203186.htm