Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại cuộc làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu ngành hàng nông, lâm, thủy sản - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Phát biểu mở đầu cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, nông, lâm, thủy sản là những ngành xuất khẩu gắn trực tiếp với sản xuất, đời sống và thu nhập của đông đảo người dân, nhất là khu vực nông thôn. Vì vậy, đóng góp của khu vực này không chỉ được nhìn nhận ở kim ngạch xuất khẩu mà quan trọng hơn là giá trị gia tăng tạo ra và phần giá trị người sản xuất được hưởng.

Phó Thủ tướng Thường trực đánh giá cao đóng góp của các hiệp hội, doanh nghiệp đối với tăng trưởng xuất khẩu, phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nhiều mặt hàng như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, cà phê, rau quả, hạt điều, hồ tiêu, gạo tiếp tục giữ vị trí cao trên thị trường thế giới.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng của ngành vẫn chủ yếu dựa vào xuất khẩu nguyên liệu, sản phẩm sơ chế, giá trị gia tăng còn thấp và khả năng chống chịu trước biến động thị trường hạn chế.

Dẫn ví dụ về cà phê, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng Việt Nam thuộc nhóm các nước sản xuất hàng đầu thế giới nhưng thương hiệu cà phê Việt Nam chưa tương xứng, trong khi phần giá trị lớn ở các khâu sau sản xuất vẫn thuộc về doanh nghiệp nước ngoài. Đây cũng là bài toán đặt ra đối với nhiều ngành hàng: làm thế nào tăng liên kết, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu để giữ lại nhiều hơn giá trị trong nước và nâng thu nhập cho người sản xuất.

Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển xanh, phát thải carbon, chống phá rừng và trách nhiệm xã hội. Với nông sản, thực phẩm, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý chỉ một sơ suất về chất lượng cũng có thể gây hậu quả lớn đối với doanh nghiệp và cả ngành hàng.

Một điểm nghẽn khác là sản xuất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ, khó tạo nguồn hàng đủ lớn và ổn định. Có những sản phẩm chất lượng tốt, thị trường có nhu cầu nhưng sản lượng không đáp ứng. Vì vậy, phải tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu, tăng liên kết; đồng thời đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu ở một số ngành hàng để chủ động hơn nguồn cung trong nước.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị các hiệp hội phát huy vai trò tập hợp doanh nghiệp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, tăng cường hợp tác để cùng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong phát triển thị trường, hiệp hội, doanh nghiệp cần chủ động "đặt hàng" các cơ quan ngoại giao, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài về thông tin, nhu cầu và hỗ trợ tiếp cận từng thị trường.

Với tinh thần Chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các đại biểu tập trung phản ánh những khó khăn, điểm nghẽn thực chất, đồng thời hiến kế những vấn đề lớn để phát triển từng ngành hàng.

Xuất khẩu 9 tháng ước đạt 56,3 tỷ USD

Báo cáo tại cuộc làm việc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ; xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD.

Trong bức tranh chung, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ nền kim ngạch, thủy sản duy trì đà tăng, rau quả là một trong những động lực nổi bật. Tuy nhiên, tăng trưởng giữa các ngành hàng chưa đồng đều. Một số mặt hàng tăng về lượng nhưng giảm về giá trị; trong đó cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm; gạo, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn cũng giảm về giá trị.

Đại diện các doanh nghiệp phát biểu tại cuộc làm việc - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Mức độ tập trung vào một số thị trường lớn vẫn cao, khiến nhiều ngành hàng dễ chịu tác động khi chính sách thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện tiếp cận thị trường thay đổi.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với kết quả 9 tháng, có cơ sở để hoàn thành và vượt mục tiêu xuất khẩu 74,2 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, khả năng vượt kế hoạch chung không đồng nghĩa tất cả các ngành hàng đều đạt mục tiêu. Gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả đang có khả năng tăng trưởng tốt, qua đó bù đắp phần thiếu hụt của một số mặt hàng khác.

Trong những tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định giữ vững ba nhóm hàng gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả; đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn đối với những ngành hàng còn hụt mục tiêu. Với thủy sản, trọng tâm là tôm, cá tra, kiểm soát chất lượng, an toàn chuỗi, xử lý vấn đề IUU và phòng vệ thương mại; với rau quả, nhất là sầu riêng, phải quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chất lượng sản phẩm.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ "mở cửa thị trường" sang "mở được, vào được và giữ được thị trường"; đồng thời tiếp tục tháo gỡ rào cản, đa dạng hóa thị trường, xử lý điểm nghẽn tín dụng, xây dựng dữ liệu liên thông và chuẩn bị kịch bản cho năm 2027.

Doanh nghiệp nêu điểm nghẽn từ vốn, thuế đến vùng nguyên liệu

Tại cuộc làm việc, các hiệp hội, doanh nghiệp tập trung phản ánh những khó khăn trực tiếp tác động đến sản xuất, xuất khẩu như tín dụng, hoàn thuế, đất đai và vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, thủ tục xuất khẩu, kiểm tra chuyên ngành và khả năng tiếp cận thị trường.

Tín dụng và hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) là những vấn đề được nhiều ngành hàng cùng nêu. Doanh nghiệp cho rằng chính sách tín dụng cần phù hợp hơn với đặc thù mùa vụ, chu kỳ thu mua và thời gian đầu tư; đồng thời đề nghị xử lý tình trạng chậm hoàn thuế và cách hiểu, áp dụng chính sách chưa thống nhất giữa các địa phương.

Lãnh đạo các bộ, ngành phát biểu tại cuộc làm việc - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Trao đổi về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định quy định về VAT phải được áp dụng thống nhất trên toàn quốc và sẽ chỉ đạo cơ quan thuế, hải quan phối hợp hướng dẫn. Bộ Tài chính cũng nhìn nhận hoàn thuế tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp, do đó cần xử lý nhanh trên cơ sở hồ sơ minh bạch, đồng thời kiểm soát các trường hợp lợi dụng chính sách.

Ở góc độ thị trường, các hiệp hội, doanh nghiệp đề nghị tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản và hỗ trợ mở thị trường mới, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã được lồng ghép trong hoạt động ngoại giao kinh tế và các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao; đề nghị doanh nghiệp "đặt hàng" cụ thể về thị trường, đối tác và những vấn đề cần hỗ trợ để các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phối hợp triển khai.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đề nghị các hiệp hội phát huy vai trò tập hợp doanh nghiệp, xác định rõ vấn đề của từng ngành hàng, từng thị trường để có đề xuất cụ thể với cơ quan quản lý. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hỗ trợ xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại; đồng thời lưu ý doanh nghiệp phải giữ chất lượng, nguồn gốc, uy tín hàng hóa và tăng liên kết, tránh cạnh tranh không lành mạnh làm giảm giá trị của cả ngành hàng.

Các ý kiến cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng, vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc; tăng chia sẻ dữ liệu, giảm kiểm tra trùng lặp và tổ chức sản xuất phù hợp với tiêu chuẩn của từng thị trường.

Chuyển từ sản xuất, cung ứng sang nghiên cứu thị trường

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao những ý kiến trách nhiệm, xây dựng, xuất phát từ thực tiễn của các hiệp hội, doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, phát triển nông, lâm, thủy sản không chỉ nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà phải gắn với xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, phát triển nông, lâm, thủy sản không chỉ nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà phải gắn với xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Do đó, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang chất lượng, chế biến sâu, thương hiệu, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quan trọng hơn, cần thay đổi mô hình từ sản xuất, cung ứng rồi tìm thị trường xuất khẩu sang nghiên cứu thị trường để tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát giống và đầu vào, chuẩn hóa sản xuất, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, tổ chức phân phối quốc tế và duy trì, mở rộng thị phần.

Chuỗi giá trị phải được tổ chức theo hướng chuyên môn hóa, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ; hợp tác xã là cầu nối với người nông dân, người trực tiếp tạo ra sản phẩm; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, bình đẳng.

Phó Thủ tướng Thường trực đồng thời yêu cầu đổi mới quản lý theo hướng quản trị chuỗi giá trị và ngành hàng, lấy hiệu quả sản xuất, xuất khẩu, năng lực cạnh tranh và thu nhập của người sản xuất làm thước đo. Điều hành phải từng bước chuyển từ phương thức hành chính sang dựa trên dữ liệu số, hình thành hệ thống dữ liệu quốc gia về sản xuất, chế biến, logistics và thị trường để nâng cao năng lực dự báo, điều hành.

Trên nền tảng đó, ngành nông, lâm, thủy sản hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD với tầm nhìn đến năm 2030; nếu tổ chức thực hiện tốt có thể phấn đấu đạt mục tiêu sớm hơn.

Đối với các kiến nghị tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực giao Văn phòng Chính phủ tổng hợp, chuyển các bộ, ngành xem xét, xử lý theo thẩm quyền; những vấn đề vượt thẩm quyền báo cáo Chính phủ xem xét. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xử lý các vấn đề thuộc lĩnh vực ngành, phối hợp với Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan; các nội dung về cải cách hành chính do Văn phòng Chính phủ tham mưu.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định Chính phủ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, đặc biệt là cắt giảm chi phí không chính thức. Khi phát sinh khó khăn, vướng mắc, các hiệp hội, doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị để được xem xét, xử lý ngay, không phải chờ các cuộc họp định kỳ.

Theo Phương Nguyên/Báo Điện tử Chính phủ

https://baochinhphu.vn/pho-thu-tuong-thuong-truc-pham-gia-tuc-nghien-cuu-thi-truong-de-to-chuc-san-xuat-nang-gia-tri-xuat-khau-nong-san-102260925134650867.htm