Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” mở cửa đến 5/12 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: BTC.

Triển lãm do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026). Đây cũng là hoạt động mở màn chuỗi sự kiện thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, tiếp nối hành trình đánh thức những lớp ký ức đô thị từ dự án nghệ thuật “Chuyện Đình trong Phố”.

Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, khoa cử Nho học đã sản sinh nhiều bậc hiền tài, có những đóng góp to lớn cho đất nước. Đáng chú ý, một số nhà khoa bảng sau khi thành danh còn dành tâm sức truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian, góp phần tạo dựng và lưu truyền những nghề thủ công. Họ được các thế hệ sau tôn vinh là tổ nghề.

Từ câu chuyện ấy, triển lãm giới thiệu 8 vị Tiến sĩ gắn với 8 nghề truyền thống, gồm in mộc bản, dệt chiếu, làm sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc. Bên cạnh đó là câu chuyện về cụ Đặng Huy Trứ, người có vai trò quan trọng trong việc đưa nghề nhiếp ảnh vào Việt Nam.

Mỗi nghề được tái hiện qua những chất liệu và cách tiếp cận khác nhau. Với nghề in mộc bản gắn với Tiến sĩ Lương Như Hộc, khách tham quan có thể tìm hiểu tranh khắc in của nghệ nhân làng Thanh Liễu (Hải Phòng) Nguyễn Công Đạt, Nguyễn Công Tráng cùng các tác phẩm khắc gỗ của nhiều họa sĩ, nghệ sĩ đương đại. Không gian nghề dệt chiếu gắn với Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ được thể hiện qua sắp đặt của họa sĩ Vũ Xuân Đông, kết hợp thực hành của nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).

Nghề làm sơn ta gắn với Tiến sĩ Trần Lư được giới thiệu qua những góc nhìn về kỹ thuật sơn ta, thếp vàng. Trong khi đó, nghề ép dầu của Tiến sĩ Nguyễn Quang Tán có sự hiện diện của tác phẩm điêu khắc “Thánh sư ép dầu” bằng xi măng, gốm cổ của nhà điêu khắc Thái Nhật Minh và đèn hình chim của nghệ sĩ Đinh Văn Trọng.

Các nghề dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc cũng được chuyển tải qua sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với sáng tạo mới. Đáng chú ý, không gian dệt lượt của Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan kết nối thực hành dệt của nghệ nhân La Khê với thiết kế áo dài của sinh viên VNU-SIS và các tác phẩm liên quan đến tơ lụa. Nghề thêu gắn với Tiến sĩ Lê Công Hành được giới thiệu qua tác phẩm thêu, tranh lụa đương đại và kỹ thuật thêu vá. Những chất liệu da, thiếc cũng trở thành nguồn cảm hứng cho các tác phẩm hội họa, điêu khắc và thiết kế.

Riêng câu chuyện về cụ Đặng Huy Trứ được tiếp nối bằng những thực hành nhiếp ảnh đương đại của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên Nhiếp ảnh nghệ thuật (ĐHQG Hà Nội). Qua đó, triển lãm đặt lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam trong mối liên hệ với những cách nhìn, cách kể bằng hình ảnh của thế hệ hôm nay.

Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được tổ chức như một cuộc đối thoại giữa tư liệu lịch sử, sản phẩm làng nghề và nghệ thuật đương đại. Các câu chuyện di sản không dừng lại ở việc giới thiệu tiểu sử những danh nhân, mà được chuyển tải bằng nhiều hình thức biểu đạt như mộc bản, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt. Hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện xuyên suốt không gian trưng bày cũng tạo nên sự kết nối giữa hình tượng bia đá truyền thống và ngôn ngữ thị giác hiện đại.

Sự tham gia của đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và nghệ sĩ trẻ cho thấy nỗ lực đưa di sản ra khỏi không gian lưu giữ tĩnh, để tiếp tục được thực hành, sáng tạo và diễn giải bằng ngôn ngữ của thời đại. Những nghề thủ công từng được các bậc danh Nho góp sức gây dựng, truyền bá nay có thêm cơ hội gặp gỡ công chúng qua những hình thức thể hiện mới.

Theo Xuân Hoa/ Báo Đại đoàn kết

https://daidoanket.vn/ton-vinh-nhung-danh-nho-lam-rang-danh-nghe-viet.html