Phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, là hướng đi có nhiều tiềm năng, giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế.
![]()
Tọa đàm "Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới"
Sáng 18/11, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”.
Các chuyên gia cho rằng, chuyển từ phát triển các dự án năng lượng riêng lẻ sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là hướng đi cần thiết, giúp tối ưu hóa nguồn lực, phát triển công nghiệp trong nước và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Tích hợp công nghiệp - năng lượng, nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng quốc tế
Tham luận tại tọa đàm, TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, nhất là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới.
![]()
TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
Theo ông Toán, xu hướng thế giới đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang tích hợp trong cùng một không gian. Các nguồn điện gió trên bờ, ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối với khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hạ tầng dùng chung.
Mô hình này không chỉ tối ưu cung ứng năng lượng mà còn thúc đẩy liên kết giữa các ngành công nghiệp thông qua sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất bổ trợ lẫn nhau.
Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, TS. Dư Văn Toán cho biết, Đan Mạch đã phát triển cảng Esbjerg thành trung tâm dịch vụ, chế tạo thiết bị điện gió ngoài khơi; Trung Quốc từng bước hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh, từ sản xuất thiết bị, chế tạo, lắp đặt đến vận hành và bảo trì các dự án điện gió ngoài khơi.
![]()
TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam trao đổi tại Tọa đàm
Đồng tình với định hướng này, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng có khả năng trở thành những cực tăng trưởng của vùng là chủ trương đúng đắn, cần sớm hiện thực hóa.
Theo ông Thập, mỗi trung tâm cần được xây dựng trên cơ sở phát huy thế mạnh riêng. Dung Quất có lợi thế về lọc hóa dầu; Vũng Tàu nổi bật với cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển; Cà Mau có nền tảng chuỗi khí - điện - đạm. Trong khi đó, TPHCM, Hà Tĩnh và Thanh Hóa cũng có những lợi thế để phát triển hệ sinh thái công nghiệp gắn với hạ tầng và vị trí địa lý.
Giá trị của mô hình nằm ở khả năng kết nối, chia sẻ hạ tầng và tạo ra lợi ích cộng hưởng, thay vì để từng dự án phát triển độc lập, phân tán.
Mở ra dư địa phát triển công nghiệp trong nước
Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), quy hoạch năng lượng cần đồng thời tính đến đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực công nghiệp trong nước.
Thực tế, tiềm năng điện gió, điện mặt trời thường tập trung tại một số khu vực, trong khi có nhiều nhà đầu tư cùng tham gia khai thác. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ tại chỗ, tạo cơ hội phát triển công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và chuỗi cung ứng phục vụ ngành năng lượng.
![]()
Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương)
Ông Cường nhấn mạnh cần hình thành mô hình phát triển gắn kết hai chiều: năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định cho công nghiệp, còn công nghiệp tạo thêm nhu cầu, thị trường và điều kiện để ngành năng lượng phát triển bền vững. Vì vậy, quy hoạch không thể chỉ dừng ở từng dự án riêng lẻ mà phải tính toán đồng bộ nguồn cung, hạ tầng, sản xuất và dịch vụ hỗ trợ.
Ở góc độ thể chế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia là mô hình tổ chức có tính đột phá, phù hợp với yêu cầu tạo động lực tăng trưởng mới.
Theo PGS này, Việt Nam cần ưu tiên tối ưu hóa nguồn lực, tổ chức tinh gọn, tập trung vào lĩnh vực cốt lõi; đồng thời làm chủ công nghệ và những khâu sản xuất then chốt có ý nghĩa chiến lược. Trung tâm phải được phát triển với tầm nhìn dài hạn, không chỉ thúc đẩy ngành năng lượng mà còn mở rộng không gian phát triển cho các ngành công nghiệp liên quan, gia tăng tổng cung, kích thích tổng cầu và đóng góp vào tăng trưởng GDP.
Để mô hình đi vào thực chất, ông Lê Việt Cường đề xuất tiếp tục hoàn thiện ba nhóm cơ chế, chính sách: phân cấp, phân quyền rõ ràng; ưu đãi đầu tư đủ mạnh, có tính cạnh tranh; liên thông và chia sẻ dữ liệu.
Để trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cần tập trung giải quyết ba vấn đề:
Một là, quy hoạch phải đúng và có tính liên kết, việc lựa chọn địa điểm xây dựng trung tâm cần dựa trên lợi thế thực tế về tài nguyên, hạ tầng, thị trường và khả năng kết nối vùng. Đồng thời, phải tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chồng chéo hoặc trùng lặp giữa các dự án.
Hai là, cơ chế, chính sách phải thông thoáng và đồng bộ. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, vai trò điều phối của địa phương và trách nhiệm của doanh nghiệp; đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, phát triển hạ tầng và huy động vốn.
Ba là, phải huy động được mọi nguồn lực xã hội. Doanh nghiệp nhà nước có thể giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt, nhưng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài cùng tham gia trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.
"Hiệu quả của trung tâm cần được đánh giá bằng giá trị gia tăng, năng suất, năng lực cạnh tranh và đóng góp cho ngân sách nhà nước, chứ không chỉ dựa vào số lượng dự án hay tổng vốn đăng ký đầu tư. Vấn đề không phải là chúng ta xây dựng được bao nhiêu trung tâm công nghiệp năng lượng, mà là mỗi trung tâm tạo ra được bao nhiêu giá trị mới cho nền kinh tế", PGS.TS Ngô Trí Long đề nghị.
Theo Phan Trang/Báo Điện tử Chính phủ