Sáng 12/11, sau khi kết thúc chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, Quốc hội tiếp tục tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học-công nghệ, với trách nhiệm trả lời chính của Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Nghiên cứu khoa học cần xuất phát từ nhu cầu thực tế để tăng khả năng thương mại hóa

Đặt câu hỏi cho Bộ trưởng, đại biểu Lê Công Đỉnh (Đoàn Tây Ninh) cho biết, Thủ tướng đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả thương mại hóa còn hạn chế, trong đó chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập có 20 sản phẩm được thương mại hóa và ứng dụng thực tế.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm trong việc kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành sản phẩm, hàng hóa phục vụ thị trường.

Trả lời về vấn đề trên, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra 5 nguyên nhân chính khiến hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Việt Nam chưa được như kỳ vọng.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội. (Ảnh: DUY LINH)

Đầu tiên là nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện đưa vào sản xuất. Theo Bộ trưởng, trước đây, phần lớn nhiệm vụ nghiên cứu xuất phát từ đề xuất của các nhà khoa học. Cách tiếp cận này bảo đảm tính sáng tạo, khám phá của nhà khoa học nhưng chưa gắn chặt với nhu cầu thực tiễn.

Do đó, bên cạnh việc khuyến khích các nhà khoa học chủ động nghiên cứu, cần có thêm hướng tiếp cận từ những bài toán thực tế của doanh nghiệp, thị trường để đặt hàng ngược lại các nhà khoa học.

Lấy thí dụ từ chuyến công tác tại Vĩnh Long, Bộ trưởng cho biết doanh nghiệp địa phương từng đặt vấn đề về việc xử lý lượng lớn vỏ sầu riêng sau thu hoạch. Theo đó, mỗi tấn sầu riêng có khoảng 700kg vỏ, khiến doanh nghiệp phải tốn thêm chi phí xử lý.

Từ bài toán này, Bộ trưởng cho rằng có thể nghiên cứu tận dụng vỏ sầu riêng để sản xuất phân hữu cơ hoặc khai thác các hoạt chất có giá trị. Đây là thí dụ cho thấy nghiên cứu khoa học cần xuất phát từ nhu cầu thực tế để tăng khả năng thương mại hóa.

Nguyên nhân thứ hai là khó khăn trong việc định giá kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ. Một số thách thức được Bộ trưởng chỉ ra là khó dự báo kết quả thương mại; dữ liệu tham chiếu phục vụ công tác định giá chưa đầy đủ; hồ sơ tài sản trí tuệ chưa hoàn thiện, gây khó khăn trong quá trình xác định giá trị; thiếu đội ngũ chuyên môn có năng lực thực hiện công tác định giá tài sản trí tuệ…

Thứ ba là thiếu nguồn vốn để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Quá trình chuyển từ nghiên cứu sang thương mại hóa đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, trong khi các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước và nguồn vốn từ các tổ chức quốc tế vào Việt Nam còn hạn chế.

Quang cảnh phiên chất vấn. (Ảnh: DUY LINH)

Nguyên nhân thứ tư là các chính sách hỗ trợ chưa được triển khai đồng bộ, đặc biệt về hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và điều kiện thử nghiệm sản phẩm.

Cuối cùng là năng lực tổ chức thương mại hóa còn hạn chế, trong đó mô hình hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Để khắc phục tình trạng này, thời gian tới, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào 3 nhóm giải pháp gồm: nâng cao chất lượng nguồn cung công nghệ, tức là có nhiều bài toán hơn nữa; tháo gỡ khó khăn trong định giá tài chính; và nâng cao năng lực tổ chức thực thi.

Trong đó, Bộ đã chỉ đạo lãnh đạo một số cục, vụ trực tiếp làm việc với các viện nghiên cứu, trường đại học có tài sản trí tuệ, hỗ trợ thử nghiệm định giá từng sản phẩm cụ thể để xây dựng phương án hướng dẫn.

Theo Bộ trưởng, các giải pháp này đang được Bộ Khoa học và Công nghệ từng bước triển khai nhằm thúc đẩy quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa sản phẩm khoa học, công nghệ vào thực tiễn.

"Từng đồng ngân sách phải giải ngân hiệu quả"

Quan tâm đến vấn đề giải ngân vốn cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho biết ngân sách nhà nước năm 2026 bố trí 95 nghìn tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng đến hết tháng 10 mới giải ngân hơn 42%. Ngoài ra, hơn 18 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Từ thực trạng này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm, xác định trách nhiệm của các cơ quan, cấp quản lý trong quá trình thực thi.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) nêu câu hỏi chất vấn. (Ảnh: DUY LINH)

Trả lời câu hỏi của đại biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ việc phân bổ dự toán ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có sự tham gia của ba bên, gồm các bộ, ngành, địa phương; Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Tài chính.

Theo quy trình, các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm xây dựng dự toán và gửi về Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ thực hiện tổng hợp, rà soát, thẩm định trước khi chuyển Bộ Tài chính để thực hiện cấp kinh phí cho các đơn vị.

Bộ trưởng nhấn mạnh trách nhiệm của từng bên trong quy trình này. Các đơn vị lập dự toán phải bảo đảm đầy đủ thông tin, xác định sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổng hợp, thẩm định; còn Bộ Tài chính thực hiện cấp kinh phí.

Theo Bộ trưởng, một trong những nguyên nhân khiến quá trình phân bổ kinh phí chậm có thể xuất phát từ việc tổng hợp các dự toán tại Bộ Khoa học và Công nghệ.

Để khắc phục, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương để hướng dẫn xây dựng dự toán, hoàn thiện các đề xuất kinh phí. Thời gian qua, Bộ đã tổ chức nhiều cuộc họp trực tuyến với giám đốc các Sở Khoa học và Công nghệ nhằm hỗ trợ quá trình này.

Cùng với đó, Bộ đang triển khai xây dựng hệ thống thông tin phục vụ lập và thẩm định dự toán trực tuyến. Theo Bộ trưởng, quá trình lập dự toán hiện nay phải trao đổi, bổ sung thông tin nhiều lần, làm kéo dài thời gian xử lý. Việc đưa quy trình lập, hướng dẫn và thẩm định dự toán lên môi trường trực tuyến được kỳ vọng sẽ giảm thời gian trao đổi giữa các cơ quan, đồng thời nâng cao chất lượng hồ sơ.

Giải pháp thứ ba được Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh là bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách. Bộ trưởng nêu rõ, áp lực giải ngân hiện nay là rất lớn, trong khi nhu cầu tiếp cận nguồn kinh phí để phát triển công nghệ của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, cũng rất cao.

“Tuy nhiên, áp lực lớn hơn nữa là từng đồng ngân sách phải giải ngân hiệu quả. Chúng tôi không vì áp lực đó mà giải ngân các kinh phí bằng mọi giá”, Bộ trưởng khẳng định.

Theo Văn Toản/Báo Nhân Dân

https://nhandan.vn/bo-truong-ly-giai-nguyen-nhan-thuong-mai-hoa-ket-qua-nghien-cuu-con-han-che-post1002068.html