Cảnh sát giao thông kiểm tra nồng độ cồn đối với lái xe ở Hà Nội - Ảnh: HỒNG QUANG

Uống rượu bia rồi lái xe có lẽ không thể dừng lại ở chuyện "hên xui" là có bị xử phạt hay không. Có nhiều điều cần nói rõ để có thể khẳng định: hành vi này phải dừng lại ngay từ trong suy nghĩ.

1. Nồng độ cồn = 0: nguyên tắc công bằng và hiệu quả thực thi

Gặp lại nhau sau những ngày nghỉ Tết, nhiều người cùng nhận định rằng Tết này đã thật sự cảm nhận thấy sự yên bình với hai chuyện: bớt hẳn chuyện karaoke ồn ào và chuyện uống rượu bia rồi lái xe. Nhiều người mừng thầm là ý thức của người dân đã tăng cao. Đúng.

Nhưng trong số các tin tức về xử phạt nồng độ cồn trên mạng xã hội vẫn còn những bình luận "lạc dòng", có lẽ đến từ những "bợm nhậu". Họ cứ nói về chuyện "sẵn sàng chấp hành" nhưng không chấp nhận lấy mức nồng độ cồn = 0 để làm căn cứ xử phạt.

Giả sử không quy định mức nồng độ cồn = 0, chắc chắn sẽ sinh ra vô số tình huống phức tạp, sinh ra vô số cửa thoát cho người vi phạm với chuỗi lý lẽ biện minh: "chỉ một lon", "tôi vẫn tỉnh", "đô tôi cao lắm". Những tranh luận kiểu ấy có thể biến xử lý hành vi uống rượu bia lái xe thành những cuộc đấu khẩu giữa đường giữa "ma men" và lực lượng thực thi kiểm tra, xử lý.

Nguyên tắc nồng độ cồn = 0 có hai lợi ích then chốt. Thứ nhất, nó bảo đảm công bằng cho mọi người. Thứ hai, nó giúp lực lượng thi hành công vụ làm việc hiệu quả vì không ai "rảnh" để chứng minh người đã uống rượu bia "đô" bao nhiêu, tỉnh táo đến đâu mà chỉ là có hay không có cồn trong người. 

Nguyên tắc này đã thật sự rõ ràng, dễ áp dụng, làm giảm tranh cãi kỹ thuật và tăng tính răn đe. Luật pháp không phải là chỗ để "đôi co".

2. Biết nguy cơ nhưng vẫn cố ý

Khi một người uống rượu bia rồi vẫn cầm tay lái, rủi ro không còn là câu chuyện ngẫu nhiên mà là một quyết định có thể dự đoán trước hậu quả. Quyết định ấy đặt mạng người khác vào cửa cược. Vì vậy khi rủi ro thành sự thật, việc gọi là "tai nạn" xem ra chỉ là cách xoa dịu lương tri của kẻ phạm lỗi và trấn an những kẻ thích lý sự.

Từ "tai nạn" dùng để chỉ những sự kiện, rủi ro bất ngờ, nằm ngoài ý muốn của con người, xảy ra do các tác nhân bên ngoài tác động trực tiếp. Với người đã biết trước rủi ro thì không thể gọi là "tai nạn" nữa mà phải gọi đúng tên là một hành vi cố ý.

Nhiều người hay lý sự rằng: vẫn có nhiều tai nạn giao thông không liên quan đến bia rượu đó thôi. Nhưng rõ ràng, một cái ổ gà, một đoạn đường trơn, một lỗi kỹ thuật của xe cộ, một tích tắc bất cẩn nhất thời... "nằm ngoài ý muốn" của người lái xe. Uống rượu bia rồi lái xe thì hoàn toàn không phải dạng này.

Vẫn biết rượu bia làm chậm phản xạ, suy giảm phán đoán và thu hẹp tầm nhìn nhưng nhiều người say vẫn cố lái xe. Họ đã đặt cược sự an toàn của người khác. Đây là lựa chọn cá nhân. Về pháp lý, đó không phải là sơ suất thông thường mà là hành vi có lỗi cao. 

Lời bào chữa "tôi không cố ý" mất giá trị khi người đó đã biết trước hậu họa. Nếu xã hội vẫn ép buộc gọi đó là "tai nạn", chúng ta đang làm sai về ngôn ngữ và sai về công lý.

3. Uống rượu bia rồi lái xe mới là phản cảm

Không ai cấm bạn uống rượu bia. Uống rượu bia là quyền cá nhân. Nhưng quyền đó chấm dứt khi nó can thiệp vào sự an toàn của người khác. Uống là quyền; tỉnh táo lái là trách nhiệm. Hai thứ đó không thể đồng thời tồn tại.

Vì vậy, việc cảnh sát giao thông có lập chốt, kiểm tra nồng độ cồn - kể cả đặt trước quán nhậu - là quyền và trách nhiệm của cơ quan chức năng, nhằm bảo vệ sự an toàn cho cộng đồng.

Đó không phải là hành vi "phản cảm" theo lý luận của các "bợm nhậu". Khi lực lượng thực thi nhiệm vụ kiểm tra phòng ngừa, đây gọi là biện pháp công ích.

Tóm lại, bạn uống bao nhiêu thì tùy bạn nhưng bạn uống rồi vẫn ôm tay lái, đó mới thật sự là hành vi "phản cảm" khi đã muốn đứng trên pháp luật và đứng trên sự an toàn của những người không liên quan trong chén rượu, ly bia của bạn.

4. Phải hình thành một nếp văn hóa mới

Việc xử lý nghiêm vi phạm nồng độ cồn là cần nhưng xem ra chưa đủ cho những cách nhìn chưa thấu đáo hết về văn hóa xã hội. Chúng ta cần tiếp tục biến chuyện "uống rồi lái" thành điều đáng xấu hổ.

Quán nhậu không giao xe cho khách say, bạn nhậu không làm ngơ để nói "không" khi người say định lái... Khi văn hóa xã hội kết hợp với luật pháp thì hiệu ứng răn đe sẽ mạnh hơn. 

Trước khi nâng ly trong cuộc vui đã phải suy nghĩ "ai đưa ta về", đó là việc ai cũng phải làm để hy vọng về việc hình thành một nếp văn hóa mới.

Theo Bích Hà/Tuổi trẻ

https://tuoitre.vn/uong-ruou-bia-roi-van-lai-xe-phai-dung-lai-ngay-tu-trong-suy-nghi-20260312231716066.htm