Trẻ em tham gia hoạt động vui chơi ngoài trời. (Ảnh: HẢI MINH)

Không gian mạng không chỉ tạo thêm môi trường để thực hiện các hành vi xâm hại vốn có mà còn làm thay đổi phương thức, phạm vi và hậu quả của hành vi xâm hại. Sự phát triển liên tục của công nghệ khiến việc tiếp cận trẻ em có thể được thực hiện từ xa, vượt qua giới hạn về không gian, lãnh thổ và làm xuất hiện những phương thức phạm tội mới mà pháp luật cần kịp thời nhận diện và có biện pháp xử lý phù hợp.

Nhận diện nguy cơ

Theo các chuyên gia pháp lý, việc nhận diện nguy cơ đối với trẻ em trên không gian mạng chính là cơ sở để xác định những vấn đề đặt ra đối với pháp luật về bảo vệ trẻ em. Các nguy cơ này rất đa dạng, có thể xuất phát từ nội dung trẻ em tiếp cận, hành vi của các chủ thể khác, việc thu thập và sử dụng thông tin của trẻ em, các hoạt động giao dịch trên mạng, cũng như cách thức thiết kế và vận hành của các dịch vụ số.

Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) lại làm xuất hiện thêm những nguy cơ mới. Từ một bức ảnh bình thường của trẻ em, các công cụ hiện nay có thể tạo ra hoặc chỉnh sửa thành hình ảnh, video giả mạo (deepfake) có nội dung tình dục. Như vậy, trẻ em có thể bị xâm hại ngay cả khi chưa từng chụp hoặc tham gia tạo ra những hình ảnh đó. Đây là vấn đề mới mà pháp luật cần tính đến khi xác định phạm vi các hành vi cần phòng ngừa và xử lý.

Kết quả khảo sát năm 2025 của Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho thấy, 100% trẻ em tham gia khảo sát cho biết đã từng gặp hoặc chứng kiến ít nhất một dạng rủi ro trên không gian mạng. Khoảng 53% trẻ em từng tiếp xúc với nội dung xấu, phản cảm hoặc không phù hợp với lứa tuổi, khoảng 52% chịu ảnh hưởng bởi thông tin sai lệch, khoảng 40% từng bị lừa đảo, xúc phạm hoặc đe dọa, 35% từng bị bắt nạt trên mạng. Những con số này không chỉ cho chúng ta biết có bao nhiêu trẻ em gặp rủi ro mà quan trọng hơn trẻ em nhìn nhận rủi ro đó như thế nào, các em tìm kiếm sự hỗ trợ ở đâu, các em mong muốn gì từ người lớn.

Theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, độ tuổi tham gia vào môi trường mạng ngày càng có xu hướng trẻ hóa, thời gian sử dụng thiết bị số tăng mạnh. Cùng với các rủi ro truyền thống, rủi ro từ thuật toán AI là thách thức mới khó kiểm soát nhất. Trẻ em dễ bị cuốn vào các vòng lặp do thuật toán đề xuất nội dung gây nghiện, cực đoan hoặc không phù hợp với lứa tuổi.

Công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư. Mỗi trẻ em đều có quyền tham gia thế giới số một cách an toàn.

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam cho rằng, công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư. Mỗi trẻ em đều có quyền tham gia thế giới số một cách an toàn.

Hoàn thiện pháp luật bảo vệ trẻ em trên môi trường số

Bảo vệ trẻ em trên môi trường số không phải là tước đi cơ hội học hỏi, sáng tạo của trẻ mà là trang bị lá chắn công nghệ để các em thực thi quyền số một cách an toàn, tự tin, xây dựng được “hàng rào” pháp lý đủ chắc, qua đó góp phần giúp các em tự trang bị “vắc-xin số” trên môi trường mạng.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, hệ thống chính sách, pháp luật về trẻ em của Việt Nam ngày càng được hoàn thiện, song trước tốc độ phát triển nhanh của khoa học-công nghệ, một số chế tài chưa tương xứng với quy mô và tính chất vi phạm; năng lực phát hiện, thu thập, đánh giá chứng cứ điện tử còn hạn chế; cơ chế phối hợp trong một số trường hợp chưa kịp thời, chặt chẽ.

Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an chỉ ra những hạn chế trong các quy định pháp luật về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Đó là hệ thống quy định pháp luật về lĩnh vực này rất dàn trải, có tại rất nhiều văn bản, liên quan nhiều bộ, ngành, gây khó khăn trong tiếp cận, nghiên cứu và vận dụng. Vẫn còn những “khoảng trống” trong việc hướng dẫn thi hành trong khi chế tài bảo đảm tuân thủ và thực thi đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ pháp lý của các bên liên quan nhìn chung còn thiếu và yếu.

Theo Đại tá Hà Văn Bắc, việc xây dựng và thực thi các quy định pháp luật cần tập trung vào việc gia tăng trách nhiệm đối với cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng, người có ảnh hưởng, gia đình, nhà trường; ưu tiên quy định các giải pháp phòng ngừa chủ động, ngăn chặn và triệt tiêu từ sớm các nguy cơ; bảo đảm xây dựng pháp luật theo hướng tập trung, thống nhất, dễ tiếp thu, dễ thực thi và tuân thủ; tăng cường nghiên cứu kinh nghiệm chính sách từ các quốc gia phát triển, đánh giá tác động kỹ lưỡng và điều chỉnh phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Theo Hương Nguyên/Nhandan.vn

https://nhandan.vn/nang-rao-chan-phap-ly-bao-ve-tre-em-tren-khong-gian-mang-post988172.html