Căn cứ vào nội dung bạn đọc Báo và Phát thanh,Truyền hình Bắc Ninh hỏi: Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), Giám đốc Công ty Luật TNHH Intelico có nội dung giải đáp về vấn đề này như sau:

Luật sư Nguyễn Thị Phong Lan

Việc sử dụng lao động chưa đủ 15 tuổi được pháp luật lao động quy định rất chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và sự phát triển của người lao động chưa thành niên.Trong đó, hình thức giao kết hợp đồng lao động là một trong những điều kiện bắt buộc mà người sử dụng lao động phải tuân thủ.

1. Người sử dụng lao động sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc phải ký Hợp đồng lao động bằng văn bản

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 145 Bộ luật Lao động năm 2019, Điều 3 Thông tư số 09/2020/TT-BLDTBXH, Khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó. Căn cứ khoản 1 Điều 136 Bộ luật Dân sự năm 2015, người đại diện theo pháp luật của người chưa đủ 15 tuổi là cha, mẹ, trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật.

Do đó, việc Công ty chỉ thỏa thuận bằng lời nói khi sử dụng người lao động chưa đủ 15 tuổi là trái quy định pháp luật.

Đồng thời, Người sử dụng lao động phải tuân thủ các quy định sau đây:

- Bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi;

- Phải có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe của người chưa đủ 15 tuổi phù hợp với công việc và tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất một lần trong 06 tháng;

- Bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi.

 Ngoài ra, người lao động chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm những công việc theo Danh mục công việc tại Phụ lục II Điều 8 Thông tư số 09/2020/TT-BLDTBXH, cụ thể:

- Biểu diễn nghệ thuật.        

- Vận động viên thể thao.

- Lập trình phần mềm.

- Các nghề truyền thống: chấm men gốm; cưa vỏ trai; làm giấy dó; làm nón lá; chấm nón; dệt chiếu; làm trống; dệt thổ cẩm; thêu thổ cẩm; làm bún gạo; làm miến; làm giá đỗ; làm bánh đa; dệt tơ tằm; se sợi hoa sen; vẽ tranh sơn mài, se nhang, làm vàng mã (trừ các công đoạn có sử dụng hóa chất độc hại như sơn ta, hóa chất tẩy rửa, hóa chất dùng để ướp màu, hóa chất tạo mùi, tạo tàn nhang cong…).

- Các nghề thủ công mỹ nghệ: thêu ren; mộc mỹ nghệ; làm lược sừng; làm tranh dân gian (tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống…); nặn tò he; làm tranh khắc gỗ, biểu tranh lụa; nhặt vỏ sò, điệp để gắn trên tranh mỹ nghệ; mài đánh bóng tranh mỹ nghệ; xâu chuỗi tràng hạt kết cườm, đánh bóng trang sức mỹ nghệ; làm rối búp bê; làm thiếp mừng các sản phẩm từ giấy nghệ thuật trang trí trên thiếp mừng; làm khung tranh mô hình giấy, hộp giấy, túi giấy.

- Đan lát, làm các đồ gia dụng, đồ thủ công mỹ nghệ từ nguyên liệu tự nhiên như: mây, tre, nứa, dừa, chuối, bèo lục bình, đay, cói, quế, guột, đót, lá nón.

- Gói nem, gói kẹo, gói bánh(trừ việc vận hành hoặc sử dụng các máy, thiết bị, dụng cụ đóng gói).

- Nuôi tằm.

- Làm cỏ vườn rau sạch; thu hoạch rau, củ, quả sạch theo mùa.

- Chăn thả gia súc tại nông trại.

- Phụ gỡ lưới cá, đan lưới cá, phơi khô thủy sản.

- Cắt chỉ, đơm nút, thùa khuyết, đóng gói vào hộp các sản phẩm dệt thủ công.

Như vậy, khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người lao động và người đại diện theo pháp luật của người đó. Đồng thời chỉ được sử dụng người lao động làm các công việc theo danh mục được pháp luật cho phép và phải tuân thủ các quy định về thời giờ làm việc, khám sức khỏe, điều kiện an toàn, vệ sinh lao động theo quy định của pháp luật.

2.Xử phạt hành chính đối với người sử dụng lao động không giao kết Hợp đồng bằng văn bản

Theo Điều 29 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP (còn hiệu lực đến ngày 09/09/2026), người sử dụng lao động vi phạm các quy định về sử dụng lao động chưa thành niên có thể bị xử phạt như sau:

- Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có hành vi không lập sổ theo dõi riêng hoặc có lập sổ theo dõi riêng nhưng không ghi đầy đủ nội dung theo quy định tại khoản 3 Điều 144 của Bộ luật Lao động khi sử dụng lao động chưa thành niên hoặc không xuất trình sổ theo dõi khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu ( khoản 1 Điều 29 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP).

 - Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:

 + Sử dụng lao động chưa thành niên mà chưa có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ của người chưa thành niên đó;  

 + Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc mà: giao kết hợp đồng lao động không bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó; bố trí thời giờ làm việc ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi; không có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe của người chưa đủ 15 tuổi phù hợp với công việc; không tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 01 lần trong 06 tháng hoặc không bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi;

  + Sử dụng lao động chưa thành niên làm việc quá thời giờ làm việc quy định tại Điều 146 của Bộ luật Lao động (quá 04 giờ trong 01 ngày và 20 giờ trong 01 tuần);

  + Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm;

 - Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có hành vi sử dụng người từ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi làm công việc ngoài danh mục được pháp luật cho phép như phân tích tại mục 1.

 Lưu ý: Các mức phạt tiền nêu trên là mức phạt đối với cá nhân. Trường hợp người vi phạm là tổ chức thì mức phạt tiền bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân (khoản 1 Điều 6 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP).

Tóm lại, việc người sử dụng lao động chỉ thỏa thuận bằng lời nói khi tuyển dụng người chưa đủ 15 tuổi là không đúng quy định của pháp luật. Trong trường hợp này, hợp đồng lao động bắt buộc phải được giao kết bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó, đồng thời người sử dụng lao động phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện về công việc, thời giờ làm việc, khám sức khỏe và bảo đảm an toàn lao động theo quy định của Bộ luật Lao động. Trường hợp vi phạm, người sử dụng lao động có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền lên đến 75.000.000 đồng đối với cá nhân (hoặc 150.000.000 đồng đối với tổ chức).

Duy Phách