Thế giới đang trải qua những biến động địa chính trị phức tạp, nhất là tình hình ở Trung Đông. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận vấn đề an ninh năng lượng theo hướng toàn diện, dài hạn và bền vững. Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòa, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định, Việt Nam là nền kinh tế mở, đang phát triển, phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu như dầu thô, than. Vì vậy, các cú sốc trên thị trường quốc tế đã tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế trong nước.

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh, an ninh năng lượng không còn là vấn đề riêng của ngành năng lượng mà đã trở thành vấn đề chiến lược, liên ngành, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững. Từ thực tế Việt Nam, Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Thứ trưởng Công thương Trần Quốc Khánh chỉ ra bốn thách thức mang tính cấu trúc của ngành năng lượng Việt Nam, đó là mức độ phụ thuộc nhập khẩu ngày càng lớn, than và khí hóa lỏng; hạ tầng năng lượng, nhất là lưới điện truyền tải còn tồn tại điểm nghẽn, ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành hệ thống; quá trình chuyển đổi dịch sang năng lượng xanh, sạch và tự chủ đòi hỏi nguồn lực lớn về công nghệ, tài chính và thể chế; cam kết hoàn thành mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam đặt ra yêu cầu xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng bài bản, đồng bộ.

Những biến động tại Trung Đông thời gian qua cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu rất dễ bị tổn thương khi giá dầu, khí biến động mạnh; chuỗi cung ứng gián đoạn; chi phí vận tải gia tăng do rủi ro địa chính trị… Các yếu tố này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn tác động trực tiếp an ninh năng lượng của các quốc gia nhập khẩu, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh đó, khái niệm an ninh năng lượng cần được tiếp cận theo hướng rộng hơn, không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung với chi phí hợp lý mà còn phải bảo đảm tính tự chủ, linh hoạt và bền vững của hệ thống. Nói cách khác, không chỉ “đủ” mà còn phải “an toàn”, “ổn định” và có khả năng thích ứng trước các cú sốc bên ngoài.

Giá xăng dầu trong nước nhiều biến động do ảnh hưởng gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông.

Nhấn mạnh vấn đề này, ông Trần Quốc Khánh cho rằng, biến động địa chính trị không chỉ là cú sốc bên ngoài mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu và tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia. Do đó, an ninh năng lượng cần được nhìn nhận toàn diện hơn, gắn với cả phía cung và phía cầu. Việc sử dụng điện, xăng dầu tiết kiệm, hiệu quả sẽ giúp giảm áp lực lên nguồn cung, góp phần nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, trong điều kiện phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng sơ cấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là giải pháp quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng theo hướng tự chủ, linh hoạt và bền vững. Đồng thời, chuyển đổi năng lượng xanh cần được xác định là trụ cột trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia.

Việc thúc đẩy chuyển đổi năng lượng không chỉ thể hiện cam kết quốc tế của Việt Nam mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch nhập khẩu, vốn dễ bị tác động bởi biến động địa chính trị. Hiện nay, Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và các nguồn năng lượng sạch khác. Do đó, việc khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng này rất quan trọng. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng nhận định, biến động của thị trường năng lượng hóa thạch hiện nay đang trở thành yếu tố thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, giúp bảo đảm thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Các đơn vị liên quan cần khẩn trương triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách đã ban hành. Trong đó, cần đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm năng lượng trên phạm vi cả nước, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng ngành, địa phương và doanh nghiệp. Cùng với đó, cần đẩy nhanh lộ trình phân phối xăng sinh học E5, E10 trước ngày 1/6/2026 để giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, hướng tới hệ thống năng lượng xanh, sạch và bền vững.

Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động khó lường, việc chủ động tiết kiệm điện, xăng dầu và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh sẽ góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững.

Theo Lê Chi/Báo Nhân Dân

https://nhandan.vn/chu-dong-tiet-kiem-tang-toc-chuyen-doi-nang-luong-xanh-post952909.html