Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 88/2026 về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng, đẩy mạnh cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".

Chợ truyền thống khó chuyển đổi

Nghị quyết 88 giao Bộ Công Thương ứng dụng công nghệ số trong quản lý và kết hợp mô hình bán lẻ hiện đại như siêu thị nhỏ (siêu thị mini), ki-ốt bán hàng tự động, cửa hàng tiện lợi vào các chợ quy mô lớn. Cùng với đó, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất đưa sản phẩm lên nền tảng số, tổ chức livestream bán hàng trên sàn thương mại điện tử để tiếp cận hiệu quả với người tiêu dùng.

Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2015-2025, hệ thống chợ truyền thống đã đối mặt không ít thách thức. Số lượng chợ có xu hướng giảm dần, dù vẫn chiếm tỉ trọng lớn trong hạ tầng thương mại. Năm 2025, cả nước có 8.150 chợ, 1.099 siêu thị và 281 trung tâm thương mại. Đáng lưu ý, phần lớn chợ truyền thống là chợ hạng III với cơ sở vật chất còn hạn chế, chiếm tới 86,9%; còn chợ hạng I và II chiếm tỉ lệ thấp.

Với khoảng 1,7 - 2 triệu hộ kinh doanh tại các chợ trên cả nước, đã có hàng triệu lao động trực tiếp và gián tiếp được tạo việc làm. Qua đó, chợ truyền thống đóng vai trò như một "vùng đệm" của thị trường lao động, nhất là với lao động phổ thông và khu vực phi chính thức.

Mặt khác, chợ truyền thống còn là không gian văn hóa đặc sắc, phản ánh tập quán sinh hoạt và bản sắc của từng vùng miền. Nhiều mô hình chợ đã trở thành sản phẩm du lịch tiêu biểu như chợ nổi Cái Răng, chợ tình Sa Pa..., góp phần nâng cao giá trị kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương. Những điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng và đổi mới phương thức quản lý chợ truyền thống.

Nhiều cửa hàng ở chợ Ninh Hiệp, thành phố Hà Nội - “thủ phủ” buôn hàng thời trang lớn nhất miền Bắc - đã đóng cửa

TS Đào Cẩm Thủy, giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, chỉ rõ thực trạng tại thủ đô, lượng khách đến các chợ truyền thống như chợ Mơ, chợ Ngã Tư Sở... đã giảm đáng kể. Nguyên nhân là do sự phát triển của thương mại điện tử khi thói quen mua sắm online ngày càng phổ biến bởi sự tiện lợi. Cùng với đó là sự mở rộng của hệ thống siêu thị mini, cửa hàng tiện lợi và các trung tâm thương mại lớn.

Không riêng Hà Nội, các chợ lớn truyền thống ở nhiều tỉnh, thành khác cũng đang chứng kiến cảnh tiểu thương nghỉ bán, kinh doanh ế ẩm. Do đó, TS Thủy cho rằng cần nhanh chóng chuyển đổi số tại các chợ; hỗ trợ, đào tạo để tiểu thương thích ứng với xu hướng mới như bán hàng online, livestream, kết hợp kinh doanh trực tiếp và trực tuyến.

Về phía sàn thương mại điện tử, ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam, nhận xét sự chuyển đổi của khu vực chợ truyền thống vẫn chưa mạnh mẽ và còn gặp nhiều khó khăn. Một số chợ lớn đã có chuyển biến về nhận thức nhưng mức độ ứng dụng phổ biến nhất hiện nay vẫn dừng lại ở việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm. Đáng chú ý, nhiều tiểu thương thành công với thương mại điện tử lại không kinh doanh ở chợ mà lựa chọn địa điểm khác, do không gian trong chợ chưa đáp ứng nhu cầu.

Khó khăn lớn nhất hiện nay, theo ông Thanh, vẫn nằm ở tư duy của tiểu thương. Nhiều người chưa quen sử dụng máy tính và thiết bị công nghệ; hàng hóa chưa được đóng gói phù hợp với môi trường thương mại điện tử... "Việc chuyển đổi không chỉ bao gồm nâng cao kỹ năng số mà còn phải thay đổi cả về sản phẩm và cách thức kinh doanh" - đại diện TikTok Việt Nam góp ý.

Triển khai thí điểm

Ông Nguyễn Lâm Thanh nhấn mạnh khi nhận thức của tiểu thương thay đổi, nguồn hàng trong chợ cũng sẽ được điều chỉnh để phù hợp hơn với thị trường thương mại điện tử.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, cần vai trò rất lớn của cơ quan quản lý nhà nước và các nền tảng thương mại điện tử. Trong đó, quan trọng nhất là hỗ trợ đào tạo kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử cho tiểu thương, bao gồm kỹ năng kể chuyện qua video, livestream.

Với những chợ truyền thống đã được nâng cấp thành tòa nhà nhiều tầng, ki-ốt rộng rãi như chợ Mơ, chợ Hàng Da (Hà Nội)..., khả năng chuyển đổi sẽ cao hơn do có đủ không gian để triển khai hoạt động thương mại điện tử. Ngược lại, với chợ quê, nơi việc buôn bán còn mang tính thủ công, khoảng cách đến thương mại điện tử vẫn còn rất lớn.

Vì vậy, trong giai đoạn đầu, đại diện TikTok Việt Nam cho rằng nên lựa chọn các chợ lớn và ngành hàng phù hợp với thương mại điện tử để triển khai thí điểm, chứng minh hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ. Khi thành công, mô hình này sẽ lan tỏa sang các chợ khác. Hiệu quả chuyển đổi phụ thuộc rất lớn vào mô hình chợ, nhất là yếu tố không gian.

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử trên 20%/năm không chỉ phản ánh xu hướng tiêu dùng mới mà còn cho thấy sự thích ứng nhanh của doanh nghiệp với chuyển đổi số. Vì vậy, cục đang xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ thay thế Nghị định 60/2024 về phát triển và quản lý chợ nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hệ thống chợ. Mục tiêu là tạo thuận lợi để phát triển hệ thống chợ theo hướng hiện đại, bền vững, phù hợp với xu thế chuyển đổi số, tiêu dùng xanh và đẩy mạnh tiêu dùng nội địa, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong thời gian qua.

"Việc ban hành nghị định mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, thúc đẩy hệ thống chợ phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và tiếp tục giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng của chợ truyền thống Việt Nam" - ông Trần Hữu Linh cho biết. 

Bài và ảnh: Lê Thúy/Báo Người Lao Động

https://nld.com.vn/danh-thuc-cho-truyen-thong-196260503214312407.htm