Trong nền kinh tế số, niềm tin là điều kiện để mọi giao dịch điện tử được vận hành an toàn và thông suốt. Khi các hoạt động tài chính, thương mại, hành chính công, y tế, giáo dục ngày càng chuyển lên môi trường mạng, việc xác thực danh tính, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và giá trị pháp lý của giao dịch trở thành yêu cầu tất yếu. Hạ tầng khóa công khai (PKI), chữ ký số và các dịch vụ tin cậy vì thế không còn là công cụ kỹ thuật dành riêng cho ngành công nghệ thông tin, mà đã trở thành một bộ phận thiết yếu của hạ tầng số quốc gia.

Quá trình chuyển đổi số những năm gần đây cho thấy vai trò ngày càng lớn của hạ tầng này. Ngân hàng số, thương mại điện tử, bảo hiểm xã hội, thuế, hải quan, kho bạc hay hợp đồng điện tử đều dựa trên cơ chế xác thực điện tử để bảo đảm tính an toàn và độ tin cậy của giao dịch. Đến hết tháng 6/2026, cả nước đã cấp gần 32 triệu chứng thư chữ ký số, đưa tỷ lệ phổ cập chữ ký số trong dân số trưởng thành đạt 45,62%. Hàng tỷ giao dịch điện tử được thực hiện mỗi năm cho thấy chữ ký số đang trở thành nền tảng bảo đảm cho sự vận hành của nền kinh tế số.

Các văn phòng công chứng nỗ lực triển khai thực hiện công chứng điện tử.

Theo bà Tô Thị Thu Hương, Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ, hạ tầng khóa công khai, chữ ký số và các dịch vụ tin cậy giữ vai trò nền tảng trong việc xác thực danh tính điện tử, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và tạo lập niềm tin cho các giao dịch trên môi trường số. Khi quy mô giao dịch số ngày càng mở rộng, yêu cầu nâng cao khả năng bảo vệ hạ tầng này cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Điều khiến giới chuyên gia quan ngại không chỉ là thời điểm máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, mà là nguy cơ dữ liệu được thu thập ngay từ hôm nay để chờ giải mã trong tương lai. Kịch bản “thu hoạch trước, giải mã sau” đồng nghĩa với việc các dữ liệu đã được mã hóa vẫn có thể trở thành mục tiêu nếu được lưu giữ trong thời gian dài. Hồ sơ tài chính, dữ liệu y tế, thông tin định danh cá nhân, bí mật kinh doanh hay dữ liệu của các cơ quan nhà nước đều là những đối tượng cần được bảo vệ trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã bắt đầu chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử. Chuyển đổi mật mã không đơn thuần là thay đổi một thuật toán riêng lẻ, mà là quá trình đồng bộ hóa toàn bộ hạ tầng tin cậy số, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống quản lý chứng thư và các giải pháp bảo mật dữ liệu.

Ông Triệu Việt Phương, Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Việt Nam cho rằng, trước đây tiêu chuẩn thường được xây dựng sau khi công nghệ đã phổ biến, nhưng nay với các công nghệ chiến lược như lượng tử, tiêu chuẩn cần được chuẩn bị ngay từ giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm. Việc chủ động tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp quá trình chuyển đổi diễn ra đồng bộ, giảm chi phí nâng cấp hệ thống; đồng thời tạo điều kiện để dịch vụ tin cậy của Việt Nam tăng khả năng tương thích trong các giao dịch điện tử xuyên biên giới.

Ông Hoàng Nguyên Vân, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo Chuyển đổi số (VIDTI) cho rằng, giai đoạn từ nay đến năm 2030 là thời gian quan trọng để các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng năng lực làm chủ các công nghệ bảo mật thế hệ mới. Chuẩn bị sớm sẽ giúp giảm chi phí chuyển đổi, hạn chế rủi ro và bảo đảm hoạt động liên tục của các hệ thống số. Bên cạnh việc nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, việc hoàn thiện các tiêu chuẩn cho dịch vụ tin cậy, tăng cường tự động hóa trong quản lý chứng thư số và mở rộng hợp tác quốc tế cũng là những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng bảo vệ hạ tầng số.

Trong nền kinh tế số, nếu dữ liệu được coi là nguồn tài nguyên mới thì niềm tin chính là điều kiện để nguồn tài nguyên đó được khai thác hiệu quả. Vì vậy, việc bảo vệ hạ tầng chữ ký số và các dịch vụ tin cậy đã vượt trên phạm vi một giải pháp kỹ thuật đơn thuần. Đó là bảo vệ nền tảng vận hành của Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Sự chủ động chuẩn bị cho kỷ nguyên hậu lượng tử từ hôm nay sẽ giúp Việt Nam giữ vững nền tảng niềm tin số, bảo đảm an toàn cho các giao dịch điện tử và tạo dư địa phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Theo Ánh Hồng/Báo Nhân Dân

https://nhandan.vn/nen-tang-bao-dam-kinh-te-so-phat-trien-ben-vung-post978075.html