Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Nghị quyết số 43/2026/QH16 về việc giảm thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với cá nhân cùng các doanh nghiệp. 

Theo đó, đối với sắc thuế TNCN, Quốc hội quyết nghị giảm 30% số thuế phải nộp trong kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027 đối với thu nhập từ hoạt động kinh doanh của cá nhân cư trú có mức doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng. Thực tiễn cho thấy, việc Chính phủ dự kiến trình và ban hành Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết này ngay trong tháng 10/2026 là bước đi quan trọng nhằm nhanh chóng hiện thực hóa chủ trương của Quốc hội. 

Dưới góc độ chính sách và pháp luật thuế, việc đánh giá toàn diện quy mô cũng như tính kịp thời của Dự thảo Nghị định đối với khu vực cá nhân kinh doanh sẽ giúp nhận diện rõ tác động thực tế, từ đó đề ra những giải pháp kỹ thuật tối ưu trong quá trình thực thi.

Xác định đúng trọng tâm khu vực kinh tế cá thể

Khác với các đề xuất giảm thuế trên diện rộng, khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 43/2026/QH16 xác định rất rõ phạm vi thụ hưởng của sắc thuế TNCN là cá nhân cư trú có thu nhập từ kinh doanh với ngưỡng doanh thu hằng năm của năm 2026 và năm 2027 không quá 10 tỷ đồng. Quy mô của chính sách này được thể hiện rõ nét qua ba khía cạnh đáng chú ý.

Thứ nhất, độ bao phủ rộng khắp khu vực hộ và cá nhân kinh doanh: Tại Việt Nam, khu vực kinh tế cá thể đóng góp tỷ trọng lớn vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo việc làm cho hàng triệu lao động thuộc các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, vận tải, ăn uống, lưu trú và sản xuất nhỏ lẻ. Với ngưỡng doanh thu thiết kế lên tới 10 tỷ đồng/năm, chính sách giảm thuế đã bao quát phần lớn các đối tượng đang hoạt động trên thị trường hiện nay, từ hộ kinh doanh truyền thống tại chợ, tuyến phố thương mại cho đến cá nhân kinh doanh trên nền tảng số, thương mại điện tử hay cho thuê tài sản. Chỉ những cá nhân có quy mô rất lớn (doanh thu trên 10 tỷ đồng/năm – vốn được khuyến khích chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp) mới nằm ngoài diện điều chỉnh này.

Thứ hai, mức giảm 30% trong hai năm liên tiếp tạo dư địa tài chính thiết thực: Điểm đáng ghi nhận của Nghị quyết 43/2026/QH16 là thời gian áp dụng không chỉ bó hẹp trong những tháng còn lại của năm 2026 mà kéo dài cho cả hai kỳ tính thuế 2026 và 2027. Giai đoạn 2025–2026 đánh dấu sự thay đổi lớn về quản lý thuế khi Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 09/2026/QH16) đi vào cuộc sống, đi kèm với việc chuẩn hóa dữ liệu hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và quản lý thương mại điện tử. Khi doanh thu tính thuế được quản lý sát với thực tế hơn, nghĩa vụ thuế của người dân cũng tăng lên tương ứng. Do đó, mức giảm 30% đóng vai trò như một bước đệm hợp lý, giúp giảm bớt áp lực chi phí, tích lũy vốn lưu động để duy trì hoạt động và thích ứng bền vững với chuẩn mực quản lý thuế mới.

Thứ ba, tạo sự tương thích và công bằng với khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ: Khi đặt khoản 1 và khoản 2 Điều 1 của Nghị quyết 43/2026/QH16 cạnh nhau, có thể thấy nhà làm luật đã thiết kế một mặt bằng hỗ trợ đồng bộ: cả cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng đều được giảm 30% số thuế thu nhập phải nộp trong năm 2026 và 2027. Cách thiết kế này bảo đảm tính trung lập của hệ thống thuế giữa các mô hình tổ chức kinh doanh có cùng quy mô doanh thu, đồng thời vẫn phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025.

Bài toán kỹ thuật cho cả kỳ tính thuế

Nghị quyết 43/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 24/8/2026 và áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026, năm 2027. Việc Chính phủ dự kiến ban hành Nghị định quy định chi tiết ngay trong tháng 10/2026 - tức chỉ hơn một tháng sau khi Nghị quyết được thông qua - cho thấy sự quyết liệt và khẩn trương của cơ quan soạn thảo nhằm đưa chính sách vào đời sống.

Sự kiện này có điểm rơi đúng vào kỳ khai thuế Quý III và mùa kinh doanh cao điểm cuối năm. Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, hạn nộp hồ sơ khai thuế và nộp thuế của Quý III/2026 là ngày 31/10/2026. Nếu Nghị định được ban hành kịp thời trong tháng 10, người nộp thuế sẽ có đầy đủ cơ sở pháp lý và biểu mẫu cụ thể để áp dụng giảm thuế ngay trong kỳ kê khai Quý III và Quý IV/2026.

Xét về chu kỳ kinh doanh, Quý IV luôn là thời điểm các hộ, cá nhân kinh doanh cần lượng vốn mặt lớn nhất trong năm để nhập hàng hóa, nguyên vật liệu phục vụ mùa tiêu dùng cuối năm và dịp Tết Nguyên đán 2027. Việc giữ lại được 30% số thuế TNCN phải nộp ngay trong tháng 10/2026 (cùng với phần thuế được giảm của những tháng đầu năm) sẽ bổ sung trực tiếp dòng tiền không mất lãi vay cho các cơ sở kinh doanh.

Bên cạnh những thuận lợi, việc áp dụng chính sách cho trọn kỳ tính thuế năm 2026 cũng đặt ra không ít bài toán kỹ thuật. Mặc dù Nghị định dự kiến ban hành trong tháng 10/2026, phạm vi giảm thuế lại tính từ ngày 01/01/2026 đến hết ngày 31/12/2026.

Trong khi đó, thực tế quản lý thuế ghi nhận nhiều phương thức nộp khác nhau như: kê khai, nộp theo từng lần phát sinh (cho thuê tài sản, kinh doanh lưu động), ấn định theo năm, hoặc khấu trừ và nộp thay bởi các tổ chức quản lý sàn thương mại điện tử.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, hầu hết các cá nhân này đã thực hiện kê khai và nộp đủ 100% số thuế TNCN phát sinh vào ngân sách nhà nước. Vì vậy, tính kịp thời của Nghị định tháng 10/2026 sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc văn bản này giải quyết bài toán bù trừ số thuế đã nộp của các quý trước và cách xác định ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng sao cho thuận tiện nhất.

Tự động giảm thuế qua eTax Mobile cho hộ kinh doanh

Để Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết 43/2026/QH16 có thể thực thi thông suốt ngay trong tháng 10/2026, cơ quan soạn thảo cần sớm quy định rõ bốn vấn đề kỹ thuật trọng tâm sau đây:

Một là, hướng dẫn rõ cách xác định ngưỡng doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng: Dự thảo Nghị định cần làm rõ: Đối với các tháng trong năm 2026 khi chưa kết thúc năm dương lịch, cá nhân kinh doanh lấy căn cứ nào (doanh thu năm 2025 hay doanh thu ước tính năm 2026) để tạm tính giảm 30% thuế ngay trong kỳ kê khai Quý III và Quý IV/2026? Đồng thời, cần có cơ chế xử lý rõ ràng nếu đến cuối năm tổng doanh thu thực tế vượt ngưỡng 10 tỷ đồng (ví dụ: chỉ truy thu phần thuế đã giảm mà không tính tiền chậm nộp, hoặc tính tiền chậm nộp từ thời điểm nào).

Hai là, thiết lập cơ chế bù trừ tự động đối với số thuế TNCN đã nộp của các tháng đầu năm 2026: Do chính sách giảm 30% được áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026, đối với khoản thuế mà người nộp thuế đã nộp đủ 100% trong Quý I, Quý II và các tháng trước khi Nghị định có hiệu lực, Dự thảo cần cho phép người nộp thuế hoặc cơ quan thuế được bù trừ trực tiếp khoản 30% được giảm vào số thuế phải nộp của Quý III, Quý IV/2026 hoặc chuyển sang bù trừ vào nghĩa vụ thuế năm 2027. Giải pháp này giúp người dân thụ hưởng ngay dòng tiền mà không phải làm thủ tục hoàn thuế phức tạp, đồng thời giảm tải áp lực hành chính cho cơ quan thuế địa phương.

Ba là, quy định cơ chế phối hợp đối với tổ chức khai thuế thay, nộp thuế thay: Hiện nay, một lượng lớn cá nhân kinh doanh trên các nền tảng số đang được các sàn thương mại điện tử hoặc tổ chức hợp tác kinh doanh thực hiện khấu trừ, khai thay và nộp thuế thay. Dự thảo Nghị định cần quy định cụ thể để các sàn thương mại điện tử điều chỉnh giảm 30% tỷ lệ khấu trừ thuế TNCN trên hệ thống đối với người bán thuộc diện doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, đồng thời hướng dẫn phương thức hoàn trả hoặc bù trừ phần 30% đã khấu trừ từ đầu năm đến tháng 9/2026.

Bốn là, đẩy mạnh tự động hóa trên hệ thống công nghệ thông tin của ngành thuế: Đối với các hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo mức ấn định hằng năm thông qua cơ sở dữ liệu quản lý, cơ quan thuế nên chủ động tính giảm 30% số thuế TNCN năm 2026 và thông báo số thuế còn phải nộp qua ứng dụng eTax Mobile mà không yêu cầu người nộp thuế phải nộp thêm hồ sơ đề nghị giảm thuế. Song song với đó, phụ lục giảm thuế theo Nghị quyết 43/2026/QH16 cần được tích hợp sẵn trên cổng Thuế điện tử ngay trong tháng 10/2026 để kịp thời hạn khai thuế Quý III.

TS Phan Phương Nam/Báo Điện tử Chính phủ

https://baochinhphu.vn/trien-khai-chinh-sach-giam-thue-tncn-tiep-suc-kinh-te-ca-the-102261002093851566.htm