Ghé thăm những gia đình làm chè lam tại làng Mỹ Độ, TP Bắc Giang, không khó để bắt gặp mùi hương thơm nức của gạo nếp mới, gừng, mạch nha, lạc rang

Ngũ vị gấc thêm vào chè lam Mỹ Độ được làm từ gạo nếp và gấc, tráng mỏng, phơi khô và rán phồng. Thành phần cơ bản gồm có đường mật, mạch nha, gừng tươi, bột gạo nếp rang, lạc rang. Những nguyên liệu đơn giản, gắn bó với cuộc sống nông nghiệp thuần túy ấy nhưng khi kết hợp với nhau lại tạo nên một thức quà quê ăn thân thuộc, ấm lòng những người con xa quê.

Công đoạn nấu chè lam là quan trọng nhất bởi những người thợ lành nghề sẽ biết cân, đong, đo, đếm từng nguyên liệu sao cho thật vừa vặn. Trên bếp than hồng là nồi nước với gừng đã được rửa sạch bào nhuyễn. Đường, mạch nha, lạc rang cộng thêm một chút muối tinh được cho vào cùng lúc. Tất cả được đun với lửa vừa, khuấy thật đều tay cho đường tan, hòa với mạch nha và gừng mà không bị cháy khét. Khi tất cả đã hòa quyện với nhau thành hỗn hợp nước có màu vàng óng, gần như keo lại là đến công đoạn quan trọng nhất: rắc bột.

Bột nếp rang đã nghiền được đổ đều tay vào nồi nước, đổ đến đâu đảo thật đều đến đó cùng với các nguyên liệu khác. Người thợ lành nghề sẽ biết cho lượng bột hợp lý để tạo độ dẻo đúng chuẩn cho chè lam bởi nếu thiếu bột bánh, chè lam sẽ nhão, dính chặt với nhau và nếu cho bột quá tay, chè sẽ rất nhanh cứng, không có độ mềm dẻo khi ăn. Do đó, công đoạn quan trọng nhất là cho bột và đảo thật nhanh

Những mẻ chè lam qua đôi bàn tay dẻo dai, khéo léo nhưng đầy lực của các bà, các mẹ

Tất cả các nguyên liệu đều chín, nên khi thấy hỗn hợp đặc, dẻo có thể ngừng lại vì mẻ chè lam đã hoàn thành

Khi công đoạn nấu hoàn thành, chè lam sẽ được đổ lên những khuôn được trải một lớp bột áo thật dày, tựa như một lớp phấn phủ màu trắng bên ngoài, giúp chè không bị dính

Chè lam Mỹ Độ được làm hoàn toàn thủ công bằng phương pháp gia truyền, mỗi nhà một công thức, bí kíp riêng dù nguyên liệu đều như nhau. Một miếng chè lam đạt yêu cầu là dẻo vừa phải, không mắc răng; độ ngọt thanh; có vị cay và thơm nồng của gừng lại có vị béo ngậy của những hạt lạc rang

Bột nếp rang thơm nghiền mịn nhỏ được dùng để bao quanh từng miếng chè lam dẻo thơm

Chè lam ngon nhất khi thưởng thức vào tiết trời se lạnh, bên những chén trà nóng thơm phức. Trong không khí ấm áp, đoàn tụ ngày Tết cổ truyền, cắn một miếng chè lam, nhấp một ngụm trà, tất cả hương vị, tinh túy của hồn quê như tan dần trong miệng người thưởng thức - một thức quà dân dã không thể nào quên trong mỗi dịp đầu xuân.

Lê An