Một góc hồ Ontario hồi tháng 6 - Ảnh: REUTERS

Ngày 27-8, trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao và thương mại với Canada tiếp tục leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp nhằm đổi tên hồ Ontario thành "hồ Mỹ" (Lake America). 

Sắc lệnh chỉ đạo Bộ Nội vụ và Ủy ban Địa danh Mỹ chính thức hóa việc đổi tên này trong vòng 30 ngày.

Lên tiếng về quyết định này, ông Trump phát biểu: "Chúng ta đã có một vùng vịnh và một hồ nước; giờ đây tất cả những gì chúng ta cần là một đại dương", đồng thời để ngỏ khả năng đổi tên Đại Tây Dương, Thái Bình Dương hoặc cả hai.

Lý giải thêm về động thái từ Nhà Trắng, Thư ký Nhân sự Ben Moss khẳng định dù hồ Ontario tạo nên đường bờ biển của Toronto (thành phố lớn nhất Canada), nhưng phần lớn thể tích của hồ, bao gồm cả những khu vực sâu nhất, đều nằm trong lãnh thổ Mỹ, theo đài CBS News.

"Điều này sẽ phản ánh thực tế rằng đây là một hồ nước của nước Mỹ" - ông Moss nhấn mạnh.

Tuy nhiên, đây không phải là lần đầu tiên vùng nước nằm trên biên giới chung giữa tiểu bang New York (Mỹ) và tỉnh bang Ontario (Canada) này đối mặt với việc bị thay đổi danh xưng.

Vị trí chiến lược và tầm vóc của hồ Ontario

Hồ Ontario là một trong năm hồ thuộc hệ thống Ngũ Đại Hồ (Great Lakes - gồm Huron, Ontario, Michigan, Erie và Superior). Đây là chuỗi hồ nước ngọt chứa khoảng 1/5 tổng lượng nước ngọt bề mặt của toàn thế giới.

Theo Bảo tàng Quốc gia về Ngũ Đại Hồ, Ontario là hồ nhỏ nhất hệ thống xét về diện tích bề mặt (khoảng 19.000 km2) và nhỏ thứ hai tính theo thể tích (chứa khoảng 1.638 km3 nước).

Hồ có chiều dài khoảng 310 km, rộng 85 km, độ sâu trung bình 86 m với đường bờ hồ trải dài hơn 1.145 km.

Được hình thành từ hàng ngàn năm trước do các sông băng bào mòn lưu vực trong kỷ băng hà cuối cùng, hồ Ontario giữ vị trí yết hầu về mặt thủy văn. 

Toàn bộ lượng nước từ các hồ khác thuộc Ngũ Đại Hồ đều đổ về đây (qua sông Niagara kết nối hồ Erie và Ontario), sau đó chảy qua sông St. Lawrence trước khi đổ ra Đại Tây Dương.

Dữ liệu thống kê cho thấy, lưu vực hồ Ontario hiện là nơi sinh sống của khoảng 2,8 triệu người tại Mỹ và 2,8 triệu người khác tại Canada. 

Nơi đây cũng là điểm đến lý tưởng cho các hoạt động du lịch, thể thao dưới nước với hàng loạt công viên và bãi biển dọc hai bờ, theo USA Today.

Tỉnh bang được đặt tên theo hồ nước

Hồ Ontario còn mang ý nghĩa là “vùng nước lấp lánh” - Ảnh: AFP

Về mặt lịch sử, tên gọi của hồ có bề dày vượt xa sự tồn tại của cả hai quốc gia Mỹ và Canada, theo kênh Global News.

Theo Trung tâm Kiến thức Ngũ Đại Hồ (CGLL) và nhà nghiên cứu lịch sử môi trường Mary Baxter (Đại học Western), từ "Ontario" có từ thế kỷ 17, bắt nguồn từ thuật ngữ "Ontarí'io" trong ngôn ngữ của bộ lạc bản địa Iroquois, mang ý nghĩa là “vùng nước lấp lánh”.

Ngoài ra, hồ còn được gọi là Niigani-gichigami trong tiếng Anishinaabemowin (Ojibwe) - một ngôn ngữ bản địa khác tại Bắc Mỹ.

"Cộng đồng người bản địa từ lâu đã là những người gìn giữ hồ Ontario (Niigani-gichigami), và họ góp phần đảm bảo các nguồn tài nguyên mang lại sự sống của hồ luôn dồi dào và được chăm sóc như người thân trong gia đình" - đại diện CGLL cho biết.

Trước khi tên gọi Ontario được cố định vào giữa thế kỷ 18, hồ nước này từng mang nhiều tên gọi do các thế lực thực dân châu Âu tranh chấp. 

Vào thế kỷ 17, các nhà thám hiểm Pháp từng gọi nơi này là hồ St. Louis hay hồ Frontenac. Trong khi đó, người Anh đôi lúc sử dụng tên "Cataraqui" - một danh xưng cũng có nguồn gốc từ tiếng Iroquois.

Theo bà Baxter thì tên gọi "Lake Ontario" lần đầu tiên xuất hiện trên bản đồ vào khoảng giữa thế kỷ XVII, ít nhất hơn một thế kỷ trước khi Mỹ tuyên bố độc lập.

Bà Baxter chỉ ra một thực tế thường bị hiểu lầm: "Mọi người đôi khi lầm tưởng rằng các hồ trong hệ thống Ngũ Đại Hồ được đặt theo tên của các cộng đồng dân cư sinh sống xung quanh. Thực tế hoàn toàn ngược lại: các địa phương lấy tên theo các hồ nước. Tên gọi của những hồ này có từ trước”.

Theo như ghi nhận của Chính phủ Canada, thuật ngữ Ontario được ghi chép sớm nhất vào năm 1641 để "mô tả một vùng đất rộng lớn trên bờ bắc của phần cực đông thuộc hệ thống Ngũ Đại Hồ". 

Ngày nay, Ontario chính là tỉnh bang lớn thứ hai và đông dân nhất Canada, được đặt tên theo chính hồ nước này.

Bàn về sắc lệnh của ông Trump liên quan đổi tên hồ Ontario thành hồ Mỹ, bà Baxter khẳng định sắc lệnh của Mỹ chỉ có hiệu lực nội bộ. Thực tiễn quốc tế cho phép các quốc gia dùng tên gọi khác nhau cho cùng một thực thể địa lý chia sẻ chung. Do đó, Canada không có nghĩa vụ phải chạy theo tên gọi "hồ Mỹ".

Tuy nhiên, động thái của Washington có thể kéo theo nhiều hệ lụy sâu sắc. Về bản sắc, việc xóa bỏ cái tên Ontario - vốn mang đậm di sản của cộng đồng bản địa - bị xem là hành động thiếu tôn trọng lịch sử.

"Tên gọi của một số hồ nước này mang đậm di sản của cộng đồng bản địa. Việc thay đổi tên gọi đồng nghĩa với việc viết lại một tiến trình lịch sử rất dài,” bà Baxter cảnh báo, đồng thời cho rằng cộng đồng bản địa cần có tiếng nói trọng tâm trong vấn đề này.

Về kinh tế, việc đổi tên sẽ tạo ra một cú sốc hành chính. Hàng loạt doanh nghiệp, tổ chức đang gắn tên hồ Ontario vào nhận diện thương hiệu tại Mỹ sẽ bị vạ lây. "Tiến trình này sẽ kéo theo hàng loạt thủ tục hành chính phức tạp và vô bổ” - vị chuyên gia đánh giá.

Đứng ở góc độ di sản, ông Daniel Macfarlane - nhà sử học môi trường, tác giả cuốn sách nổi tiếng The Lives of Lake Ontario (tạm dịch: Những cuộc đời của hồ Ontario) - nhấn mạnh hồ nước này đóng vai trò "trái tim" lịch sử của Canada thời kỳ sơ khởi.

"Hồ nước này có ý nghĩa với Canada vượt trội hơn hẳn so với Mỹ. Khoảng 1/4 dân số Canada sinh sống gần lưu vực hồ Ontario, áp đảo hoàn toàn so với bờ phía New York” - ông Macfarlane đúc kết.

Theo Dương Khang/Tuổi trẻ

https://tuoitre.vn/tu-sac-lenh-ho-my-cua-ong-trump-nhin-lai-cuoc-doi-hang-the-ky-cua-ho-ontario-100260828124739153.htm