Thói quen tưởng vô hại

Hà Ngọc Mai, sinh viên Trường ĐH Đồng Nai, cho biết điện thoại của mình có cài nhiều ứng dụng, từ mạng xã hội, chỉnh ảnh, theo dõi sức khỏe đến học ngoại ngữ, nhưng hầu như không bao giờ đọc điều khoản sử dụng vì quá dài. "Không bấm đồng ý thì không dùng được, nên mình cứ đồng ý cho nhanh", Mai thừa nhận.

Không riêng Mai, khảo sát nhanh trong nhóm sinh viên và người trẻ đi làm cho thấy phần lớn đều có thói quen bấm đồng ý khi đăng ký các nền tảng gắn với đời sống hằng ngày như mạng xã hội, ví điện tử, mua sắm, học tập, giải trí. Việc dùng ứng dụng miễn phí dần trở thành điều hiển nhiên, khiến nhiều người trẻ không còn đặt câu hỏi liệu "miễn phí" có thật sự miễn phí, hay họ đang phải trả phí bằng chính dữ liệu cá nhân.

Đỗ Quốc Duy (28 tuổi, ngụ P.Long Bình; trước đây là P.Long Thạnh Mỹ, TP.Thủ Đức, TP.HCM) cho biết anh có tải một ứng dụng chỉnh ảnh đang "hot". Chưa đầy 30 giây, ứng dụng được cài đặt xong. Duy thừa nhận chưa đọc một dòng điều khoản sử dụng nào. "App yêu cầu quyền truy cập ảnh, danh bạ, vị trí. Theo thói quen, mình cứ bấm đồng ý hết", Duy nói.

Nhiều người bấm “đồng ý” khi tải các ứng dụng miễn phí mà không đọc điều khoản sử dụng ẢNH: THANH NAM

Những lý do được người trẻ đưa ra khá giống nhau, như: điều khoản dài, nhiều thuật ngữ pháp lý, tâm lý "app nào cũng vậy", hay cho rằng mình chẳng có gì đáng để bị lấy, hoặc sợ mất thời gian…

"Thật sự là khi tải, cài đặt bất kỳ app nào, tôi cũng bấm đồng ý các điều khoản sử dụng dù… không đọc. Trước đó, có lần thử đọc, nhưng đọc 5 phút vẫn không hiểu, cuối cùng vẫn bấm đồng ý", Phan Nguyễn Minh An, sinh viên Trường ĐH Hoa Sen, chia sẻ.

Không ít người chỉ bắt đầu lo lắng khi sự cố xảy ra. Như trường hợp anh Trần Hữu Nhân (32 tuổi, ngụ P.Hòa Hưng; trước đây là P.15, Q.10, TP.HCM) liên tục nhận các cuộc gọi mời vay tiền, bảo hiểm, đầu tư dù chưa từng đăng ký các dịch vụ này. "Họ gọi đúng tên, nghề nghiệp, lúc đó tôi mới giật mình không hiểu thông tin họ lấy từ đâu", anh Nhân kể.

Nhiều người trẻ khác cũng rơi vào cảnh tài khoản mạng xã hội bị chiếm quyền, lộ hình ảnh riêng tư từ ứng dụng chỉnh ảnh, lưu trữ đám mây, hay bị quảng cáo "bám đuôi" trên mọi nền tảng, mà phần lớn không biết dữ liệu cá nhân bị rò rỉ từ đâu và thiếu kỹ năng để tự bảo vệ.

Chủ động nâng cao kỹ năng tự bảo vệ dữ liệu cá nhân

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia VN, nhìn nhận: "Nhiều người trẻ có thói quen bấm đồng ý khi cài ứng dụng miễn phí mà không đọc điều khoản, ít quan tâm đến các quyền truy cập như danh bạ, vị trí, camera, kể cả khi không cần thiết. Điều này khiến dữ liệu cá nhân bị thu thập dễ dàng mà người dùng không nhận thức đầy đủ hệ quả của việc cho phép truy cập".

Về những ứng dụng người trẻ thường bỏ qua điều khoản sử dụng, ông Hiếu cho biết không giới hạn ở một app cụ thể, nhưng phổ biến nhất là các mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin như Zalo, TikTok, Facebook… thường yêu cầu quyền truy cập danh bạ, vị trí, máy ảnh, micro. "Bên cạnh đó là các ứng dụng miễn phí, tiện ích như game, thời tiết, đèn pin hay AI có thể yêu cầu những quyền không cần thiết để thu thập dữ liệu hành vi, truy vết hoạt động. Đáng chú ý, một số ứng dụng AI miễn phí còn sử dụng dữ liệu người dùng nhập vào để phân tích hoặc huấn luyện mô hình mà người trẻ không hề hay biết", ông Hiếu nói thêm.

Người trẻ cần chủ động nâng cao kỹ năng tự bảo vệ dữ liệu cá nhân ẢNH: THANH NAM

Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm tư vấn và đào tạo an ninh mạng Athena, cũng chia sẻ: "Khi bấm đồng ý mà không đọc điều khoản sẽ dẫn đến việc cung cấp toàn bộ dữ liệu trên thiết bị, và các app được quyền truy cập. Nhiều người cứ nghĩ là không bị mất gì cả, nhưng thực sự là đã mất dữ liệu".

Ông Thắng cho rằng một bộ phận người trẻ hầu như không có kiến thức về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, chưa được tiếp cận những kiến thức liên quan đến rủi ro trên không gian mạng. Theo ông, hệ lụy của việc lộ lọt dữ liệu cá nhân là rất nghiêm trọng, bởi dữ liệu có thể bị thu thập và lưu trữ trong thời gian dài, thậm chí sau 10-20 năm vẫn tồn tại.

Theo ông Hiếu, hệ lụy và rủi ro khi vô tình trao dữ liệu miễn phí là rất đáng quan ngại. Từ đó, ông khuyến nghị người trẻ cần chủ động nâng cao kỹ năng tự bảo vệ dữ liệu cá nhân, như rà soát và tắt các quyền truy cập không cần thiết, đọc kỹ tóm tắt chính sách trước khi đồng ý, chú ý loại dữ liệu được thu thập, mục đích sử dụng và việc chia sẻ với bên thứ ba. Bên cạnh đó, cần thường xuyên cập nhật phần mềm.

"Giáo dục về dữ liệu cá nhân trong trường học là rất cần thiết, giúp học sinh sớm hiểu quyền riêng tư và biết cách kiểm soát dữ liệu, thay vì vô tư bấm đồng ý trước những điều khoản dài dòng", ông Hiếu nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Võ Đỗ Thắng cho rằng giáo dục về dữ liệu cá nhân, an ninh mạng là yêu cầu cấp thiết trong thời đại số. Theo ông Thắng, đây nên được xem là một kỹ năng sống, không chỉ dừng ở việc cảnh báo rủi ro mà còn giúp học sinh, sinh viên hiểu dữ liệu là gì, có giá trị ra sao và cách tự bảo vệ mình.

Ông Thắng nói: "VN đã có luật An ninh mạng, luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và sắp tới là luật Trí tuệ nhân tạo (dự kiến có hiệu lực từ 1.3.2026), người trẻ cần chủ động học và hiểu các quy định này để được trang bị "vắc xin đề kháng" trước tình trạng lừa đảo, xâm hại trên không gian mạng".

Giám đốc Trung tâm tư vấn và đào tạo an ninh mạng Athena cũng cho rằng khi nhiều trẻ em từ 7 tuổi đã tiếp cận internet, smartphone, YouTube…; việc xây dựng các chương trình giáo dục an ninh mạng cần bắt đầu sớm, từ những khái niệm cơ bản cho học sinh nhỏ tuổi và được nâng cấp dần theo từng cấp học.

Theo Thanh Nam/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/ban-dang-ban-du-lieu-ca-nhan-moi-ngay-ma-khong-he-hay-biet-185260114195109695.htm