Hào quang thành tích là động lực hay chiếc bẫy chấp niệm của người trẻ? - Ảnh do AI tạo

Những danh hiệu từng đạt được đôi khi khiến người ta tự tin quá mức, hoặc cứ chấp niệm hào quang đó mãi.

Cứ chấp niệm “thủ khoa”, “tốp đầu”, rồi sao nữa?

Bích Liễu (23 tuổi, Huế) thừa nhận từng rơi vào tâm lý chấp niệm quá mức khi còn học THPT. Lên lớp 10, khi đạt thành tích cao trong lớp, Liễu nghĩ rằng chỉ cần học bình thường cũng có thể giữ vị trí trong top đầu. Chính suy nghĩ đó khiến kết quả học tập những năm sau phần nào giảm sút.

Là thủ khoa đầu ra ngành sư phạm hóa (Trường ĐH Sư phạm Huế), khi bắt đầu làm gia sư, Liễu nhận ra những danh hiệu trong quá khứ không còn mang nhiều ý nghĩa.

Có lần được giới thiệu là thủ khoa ngành, nhưng điều đó cũng không đảm bảo phụ huynh sẽ lựa chọn hay đánh giá cao hơn. Liễu nói trong môi trường làm việc, điều quan trọng nhất vẫn là năng lực thực tế và sự nỗ lực ở thời điểm hiện tại.

“Nếu cứ mãi giữ tâm lý “top này top kia”, rất dễ rơi vào áp lực hoặc bị chi phối bởi kỳ vọng của người khác. Thành tích chỉ phản ánh một giai đoạn, còn giá trị thực sự nằm ở việc mỗi người đang nỗ lực và hoàn thành công việc của mình ra sao”, Liễu chia sẻ.

Từng là bí thư lớp, nhiều năm dẫn dắt tập thể đạt thành tích cao trong công tác Đoàn và đoạt giải học sinh giỏi tỉnh môn văn, Như Phương (23 tuổi, TP.HCM) cho rằng việc quá chấp niệm với thành tích như học sinh giỏi, chức vụ lớp hay thứ hạng cao trong quá khứ dễ khiến người trẻ tự tin quá mức.

Theo Phương, điều này có thể khiến họ ít lắng nghe, khó tiếp thu ý kiến từ người khác và vô tình hạn chế cơ hội học hỏi, đặc biệt là những kiến thức xã hội.

“Thực tế mỗi người đều có những trải nghiệm và góc nhìn khác nhau. Khi mình quá nhìn vào thành tích trong quá khứ, mình rất dễ tự đặt cho bản thân một “tư duy đóng”, khiến việc tiếp nhận những điều mới trở nên khó khăn hơn”, Phương bày tỏ.

Phương nói tất nhiên điều này không đúng với tất cả mọi người, nhưng nếu không suy nghĩ sâu hơn hoặc không trải qua những môi trường mới buộc mình phải thay đổi, khá nhiều người sẽ rơi vào góc nhìn như vậy.

“Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức mà còn tác động đến các mối quan hệ và trải nghiệm trong cuộc sống. Vì khi bước ra xã hội, thứ quyết định không chỉ là học lực mà còn là kỹ năng xã hội, khả năng học hỏi và cả cách mình đối xử với người khác”, Phương chia sẻ.

Nếu biết tận dụng vẫn là lợi thế

ThS Hồ Thị Ngọc Hân (30 tuổi, giáo viên) chia sẻ nhiều bạn trẻ có thể xem những danh hiệu là động lực để tiếp tục nỗ lực và phát triển. Những thành tích đó phần nào giúp các bạn có thêm niềm tin vào năng lực của bản thân.

“Tuy nhiên nếu quá chấp niệm vào hào quang quá khứ, những danh hiệu ấy đôi khi lại trở thành áp lực vô hình. Có bạn rất giỏi về lý thuyết trong môi trường học thuật, nhưng khi bước vào thực tế lại gặp khó khăn. Khi kết quả không còn nổi bật như trước, các bạn dễ hụt hẫng và hoài nghi chính mình”, cô Hân nói.

Theo cô Hân, người trẻ cần nhìn nhận thành tích như một điểm khởi đầu, chứ không phải là đích đến. Việc giữ tinh thần cầu tiến, không ngừng học hỏi và sẵn sàng thích nghi với môi trường mới sẽ giúp các bạn biến những thành tích trong quá khứ thành nền tảng để phát triển lâu dài.

Từng đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, Nhật Uyên (27 tuổi, TP.HCM) nói những danh hiệu vẫn có giá trị nhất định nếu biết tận dụng đúng cách.

“Khi đi làm, những thành tích đó có thể giúp tạo ấn tượng ban đầu và chớp cơ hội. Nhiều nơi vẫn nhìn vào danh hiệu để đánh giá nỗ lực và học tập của ứng viên. Điều đó không phải là tất cả, nhưng cũng là một lợi thế”, Nhật Uyên nói.

Tuy nhiên, bạn cho rằng thành tích chỉ là bước khởi đầu. Nếu không tiếp tục học hỏi và phát triển năng lực, lợi thế từ những danh hiệu ấy sẽ sớm mai một.

Anh Tuấn (27 tuổi, TP.HCM) nói những thành tích trong quá khứ không hẳn là rào cản, mà đôi khi còn trở thành động lực để tiếp tục cố gắng.

“Có gì mà cản trở đâu? Chính vì từng đạt được những điều đó nên mỗi khi muốn bỏ cuộc, mình lại tự nhủ rằng bản thân có năng lực và có thể làm được nhiều hơn nữa”, Tuấn nói.

Điều mà nhiều người cho là “cản trở” thực ra chỉ là một giới hạn do cách nhìn nhận. Cái gọi là cản trở đôi khi lại là điểm khởi đầu để cố gắng nhiều hơn.

Theo Lê Huy/ Tuổi trẻ

https://tuoitre.vn/chap-niem-thu-khoa-top-dau-thanh-ganh-nang-can-tro-thanh-cong-20260316144426627.htm