AI có khiến lười suy nghĩ?

Dương Thọ Trường (21 tuổi, ngụ P.Ngô Quyền, TP.Hải Phòng), cho biết trí tuệ nhân tạo (AI) hiện là "trợ lý" hỗ trợ rất nhiều trong quá trình học tập và làm việc. Với những công việc đơn giản, Trường sẵn sàng giao cho AI xử lý để tiết kiệm thời gian, từ đó tập trung vào các nhiệm vụ chuyên sâu hơn. Khi cần nghiên cứu chuyên môn, Trường vẫn sử dụng AI nhưng với các câu lệnh chi tiết, thông minh để nhận được kết quả sát với nhu cầu và có tính chuyên nghiệp hơn.

"AI có thể khiến em 'lười' ở một số công việc lặp lại nhưng cũng giúp em dành nhiều thời gian và công sức hơn cho những nội dung cần đào sâu. Nghĩa là nó có mặt lợi và mặt hại", Trường nói.

Với Phạm Bảo Hoàng (19 tuổi, ngụ P.Vũng Tàu, TP.HCM), trong cuộc sống hằng ngày, không thể thiếu các công cụ AI (ChatGPT, Gemini). Chẳng hạn, khi đi du lịch, Hoàng thường nhờ AI gợi ý các địa điểm vui chơi, ăn uống vì nhận thấy công cụ này rất tiện lợi trong việc tìm kiếm thông tin. Tuy nhiên, trong học tập, Hoàng cho rằng nếu phụ thuộc quá nhiều vào AI sẽ ảnh hưởng đến khả năng tư duy và sự phát triển của bản thân.

AI là trợ lý, không phải là người suy nghĩ và quyết định thay chúng ta. ẢNH: H.Q.T

"Vì vậy, mình không khuyến khích bản thân lạm dụng AI, những việc có thể tự làm thì chủ động thực hiện, chỉ tìm đến AI khi thực sự cần hỗ trợ", Hoàng chia sẻ.

Còn Lê Hà Anh, sinh viên Trường ĐH Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), cho biết thường xuyên sử dụng AI để hỗ trợ học tập và tìm kiếm thông tin vì công cụ này có khả năng tổng hợp dữ liệu nhanh, hiệu quả. Nữ sinh cho rằng AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, chẳng hạn giúp xây dựng dàn ý cho bài luận, còn những nội dung cốt lõi vẫn cần người học tự nghiên cứu và phát triển.

"Để không 'bị ngốc', em phải hiểu cách AI hoạt động, biết xây dựng câu lệnh đầy đủ, rõ ràng và sử dụng công cụ này một cách có chừng mực", Hà Anh nói.

Biết cách khai thác AI để không trở nên lười và "ngốc"

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội), bản thân AI, trong đó có ChatGPT, Gemini và nhiều công cụ khác không làm con người trở nên kém thông minh hơn. Vấn đề nằm ở cách con người sử dụng công nghệ. Nếu người trẻ coi AI là công cụ hỗ trợ để mở rộng kiến thức, kiểm tra giả thuyết và tìm kiếm những cách tiếp cận mới, AI có thể giúp nâng cao năng lực tư duy. Ngược lại, nếu sử dụng AI để thay thế hoàn toàn quá trình suy nghĩ, người dùng rất dễ trở nên thụ động và lệ thuộc, khi đó sẽ suy giảm khả năng tư duy sáng tạo và phản biện.

"Khi mọi câu hỏi đều được đưa ngay cho AI, người dùng có thể bỏ qua những bước quan trọng như tự xác định vấn đề, thu thập dữ liệu, phân tích nguyên nhân, so sánh các phương án và tự bảo vệ quan điểm của mình. Về lâu dài, điều này có thể làm suy giảm khả năng tập trung, tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và sự kiên trì trước những nhiệm vụ khó. Một người thường xuyên sao chép câu trả lời của AI mà không kiểm chứng cũng dễ đánh mất khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ của chính mình và không hình thành được nền tảng kiến thức thực chất", ông Đức nói.

"Tuy nhiên, AI có thể giúp con người xử lý nhanh lượng thông tin lớn, giải phóng con người khỏi các công việc lặp lại để tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi phán đoán, sáng tạo và trách nhiệm. Do đó, nguy cơ lớn nhất không phải là AI ngày càng thông minh, mà là con người từ bỏ quyền chủ động suy nghĩ", ông Đức phân tích.

Ông Đức cho rằng cần xác định một nguyên tắc rõ ràng: AI là trợ lý, không phải là người suy nghĩ và quyết định thay chúng ta. Người dùng phải là chủ thể xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp, kiểm tra kết quả và chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng. Trong học tập, người trẻ nên tự suy nghĩ và phác thảo câu trả lời trước khi hỏi AI. Sau đó, có thể sử dụng AI để tìm thêm góc nhìn, phát hiện những điểm còn thiếu, phản biện lập luận hoặc gợi ý tài liệu cần dùng.

Cần hình thành thói quen kiểm chứng và duy trì những hoạt động không phụ thuộc vào AI như đọc sách, tự viết, tự tính toán, thảo luận trực tiếp để rèn luyện trí nhớ, khả năng tập trung, tư duy phản biện và sức sáng tạo.

"Ngoài ra, cần có đạo đức và trách nhiệm trong sử dụng AI. Người trẻ phải hiểu rõ giới hạn của công nghệ, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân và không sử dụng AI để gian lận học thuật. AI phải giúp con người tiến bộ hơn, chứ không được trở thành chiếc 'nạng tư duy'", ông Đức nói.

Ông Huỳnh Quốc Thắng, Chủ tịch Tập đoàn khoa học công nghệ Bách Khoa (P.Xuân Hòa, TP.HCM), cho rằng nếu không có nguyên tắc, người dùng rất dễ dùng AI như một "lối tắt" để lấy đáp án, thay vì tự đọc, tự suy nghĩ và tự giải quyết.

Theo ông Thắng, để không bị AI "dắt mũi" và trở thành "kẻ ngốc" nên dùng AI theo quy trình: tự suy nghĩ trước, hỏi AI sau; hỏi để hiểu, không hỏi để chép; kiểm chứng lại; rồi tự trình bày bằng hiểu biết của mình.

Người dùng cần luôn kiểm chứng câu trả lời của AI bằng các nguồn tin cậy và trình bày lại bằng hiểu biết của mình. Đồng thời, không nhập thông tin cá nhân, tài khoản, hình ảnh riêng tư hoặc dữ liệu nhạy cảm của bản thân và người khác vào các công cụ AI khi chưa được phép để bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Mai Cát/ Thanh niên

https://thanhnien.vn/lam-dung-ai-co-lam-chung-ta-tro-nen-luoi-va-ngoc-hon-185260722164513524.htm