Con nhà nghèo là tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh xuất bản năm 1930, được xây dựng với hai tuyến nhân vật là giới điền chủ quyền thế và giới tá điền bị trị, trong một xã hội thuở giao thời giữa phong kiến và Tây hóa. Cô Tư Lựu con nhà tá điền, bố mẹ mất sớm, có hai người anh là cai tuần Bưởi và Ba Cam. Cai tuần Bưởi là tá điền của bà Cai Hiếu và vợ chồng cậu Hai Nghĩa, còn Ba Cam làm tài xế xe hơi cho một ông thầy kiện ở Sài Gòn.
Tổ chức thanh niên Mường do Cầm Ngọc Ninh cầm đầu đã giết hại nhiều cán bộ của huyện, hội viên xã bộ Việt Minh, nhóm địch vận của Đại đội 86 bộ đội địa...
Trong trận càn đầu tiên, Đào Tiến Lộc bị thương, đầu đạn găm vào sườn trái xuyên ra phía sau. Cả trung đội lê dương khố đỏ toả thành nhiều nhóm vào đốt...
Sau hai tháng cuộc họp chỉ đạo của thường trực huyện, địa bàn Thượng La Bằng- Nghĩa Tâm tạo nên một nỗi kinh hoàng với quan Vay- ăng- tanh, Tiểu khu...