Ai cũng thấy nghịch lý ấy. Mặc dù nhiều người khuyên và thậm chí cấm dạy trước chương trình nhưng "cuộc đua" trẻ học trước lớp 1 vẫn chưa dừng lại.

Trẻ "Thông thái" trước khi vào lớp 1, lỗi do ai?

Sẽ thật dễ dàng nếu chúng ta quy trách nhiệm cho phụ huynh: vì hơn thua, vì chạy theo thành tích, vì muốn con mình giỏi hơn con người khác. Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện.

Những tuần đầu lớp 1 là thời gian để trẻ làm quen với cô giáo, bạn bè, lớp học, nền nếp và có niềm vui đến trường. ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Thực tế, nhiều phụ huynh cho con học trước không phải vì muốn con thành thần đồng. Họ cho con học vì... sợ. Sợ con vào lớp 1 không biết chữ trong khi bạn bè đã đọc vanh vách. Sợ con bị cô nhắc nhở vì chậm. Sợ con lạc lõng giữa một lớp học mà phần đông dường như đã xuất phát trước mình. Và sâu xa hơn, họ sợ con mình sẽ trở thành người chịu thiệt vì đã quá tin vào lời khuyên: "Không cần học trước đâu!".

Từ một vài gia đình muốn con đi trước, cuộc đua dần lan rộng. Càng nhiều trẻ học trước, mặt bằng đầu vào càng cao. Mặt bằng càng cao, những gia đình chưa cho con học càng bất an. Và thế là họ lại tiếp tục đưa con đến các lớp tiền tiểu học. Ban đầu là tâm lý "con mình phải hơn", sau đó chuyển thành "con mình không được kém". Đến một lúc nào đó, nhiều phụ huynh không còn thật sự được lựa chọn nữa.

Nhưng phụ huynh không phải là mắt xích duy nhất. Phải nhìn vào thực tế của giáo viên lớp 1. Một lớp học có 35, 40, thậm chí đông hơn học sinh, dĩ nhiên sẽ dễ tổ chức hơn khi phần lớn các em đã biết đọc, biết viết. Giáo viên đỡ phải cầm tay hướng dẫn từng nét chữ, đỡ phải chờ từng em đánh vần, tiết học đi nhanh hơn, lớp học dễ quản lý hơn. Vì thế, dù không ai chính thức yêu cầu trẻ phải học trước, đôi khi trong lớp học vẫn tồn tại một thông điệp ngầm: "Các con biết trước thì cô đỡ nhọc".

Một lời khen tưởng chừng vô hại như: "Bạn này giỏi quá, cái gì cũng biết, cái gì cũng làm được!" có thể khiến cả lớp hiểu rằng biết trước là giỏi hơn, chưa biết là chậm hơn. Đứa trẻ đã học trước được khen ngợi, sẽ tự tin hơn. Phụ huynh của em ấy hài lòng vì thấy khoản đầu tư của mình "có hiệu quả". Những phụ huynh khác quan sát và càng tin rằng cho con học trước là một quyết định đúng. Trong khi đó, một đứa trẻ lần đầu tiên thực sự cầm bút học chữ lại có thể bắt đầu cảm thấy mình kém cỏi ngay trong những ngày đầu đi học.

Từ đây, nghịch lý hình thành từ một vòng tròn khép kín: Phụ huynh lo sợ - cho con học trước - mặt bằng đầu vào tăng - giáo viên thấy dễ dạy hơn - trẻ biết trước được khen ngợi - trẻ chưa biết dễ hụt hơi - phụ huynh càng lo sợ - cuộc đua tiếp tục.

Còn vai trò nhà trường và hệ thống giáo dục thì sao? Chủ trương "không học trước" sẽ khó thuyết phục nếu điều kiện thực tế chưa bảo đảm rằng một đứa trẻ chưa biết chữ vẫn có thể bước vào lớp 1 một cách bình thường, tự tin và theo kịp bạn bè. Nói trẻ không cần học trước là đúng. Nhưng nếu phụ huynh vẫn nhìn thấy việc không học trước có thể trở thành một rủi ro, họ sẽ tự tìm cách phòng ngừa rủi ro ấy. Và các lớp luyện chữ, tiền tiểu học sẽ tiếp tục tồn tại.

Học sinh lớp 1 là khối lớp tựu trường sớm để làm quen trường lớp. ảnh: Nhật Thịnh

Đừng chỉ khuyên, cần giải pháp căn cơ, quyết liệt 

Có lẽ đã đến lúc không nên chỉ tiếp tục khuyên phụ huynh: "Đừng cho con học trước!", bởi phụ huynh sẽ lập tức hỏi: "Nếu con tôi không học trước mà vào lớp không theo kịp thì sao?". Muốn họ nghe lời khuyên, trước hết phải trả lời được câu hỏi ấy bằng hành động.

Giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất là nhà trường phải tạo được niềm tin rằng trẻ chưa học trước vẫn an toàn. Mỗi trường tiểu học cần công khai rõ với phụ huynh: lớp 1 sẽ bắt đầu từ đâu, những tuần đầu được tổ chức như thế nào, trẻ chưa biết chữ sẽ được hỗ trợ ra sao. Không thể chỉ treo khẩu hiệu "không cần học trước", trong khi thực tế giáo viên dạy nhanh theo mặt bằng của những em đã biết.

Thứ hai, cần thay đổi cách hiểu về việc "chuẩn bị vào lớp 1". Không học trước chương trình không có nghĩa là không chuẩn bị gì. Trẻ vẫn cần được chuẩn bị tâm lý, kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, khả năng lắng nghe, tập trung, làm quen với sách vở, trường lớp. Ngành giáo dục, nhà trường và giáo viên cần đưa cho phụ huynh một câu trả lời thật cụ thể: Không nên dạy con những gì; và nên chuẩn bị cho con những gì? Nếu khoảng trống ấy không được lấp đầy bằng một hướng dẫn chính thống, các trung tâm tiền tiểu học sẽ tiếp tục lấp đầy bằng các khóa luyện chữ, luyện viết và luyện toán.

Thứ ba, cần xây dựng một giai đoạn chuyển tiếp thực sự giữa mầm non và tiểu học. Những tuần đầu lớp 1 không nên là cuộc kiểm tra ngầm xem "em nào đã học trước". Đó phải là thời gian để trẻ làm quen với cô giáo, bạn bè, lớp học, nền nếp và có niềm vui đến trường. Trường học cũng cần thích nghi với trẻ, chứ không thể chỉ yêu cầu trẻ vừa bước qua cổng trường đã lập tức thích nghi hoàn toàn với một môi trường mới.

Thứ tư, phải thay đổi cách nhìn về việc trẻ đã biết trước. Biết đọc trước chưa chắc là giỏi hơn. Biết viết trước chưa chắc là thông minh hơn. Nhiều khi đó chỉ là kết quả của việc em được học trước, được cha mẹ dành thời gian và điều kiện để chuẩn bị. Một đứa trẻ chưa biết chữ không hề thua kém các bạn đã biết chữ trước. Em chỉ đang đứng đúng ở vạch xuất phát mà chương trình lớp 1 vốn phải dành cho em. Những em đã biết có thể được giao nhiệm vụ mở rộng, sáng tạo hơn; những em chưa biết được học đúng nhịp độ của mình. Không để ai bị chán vì biết trước, nhưng càng không để ai mặc cảm vì chưa biết.

Thứ năm, cần thay đổi cách đánh giá giáo viên và nhà trường. Đừng chỉ nhìn vào một lớp học có bao nhiêu em đọc tốt ngay từ đầu năm. Cần nhìn vào sự tiến bộ của các em sau một quá trình học tập. Một giáo viên đáng được ghi nhận không phải vì may mắn có cả lớp học sinh đã biết trước, mà vì có thể giúp những đứa trẻ với điểm xuất phát khác nhau cùng tiến bộ.

Cuối cùng, cũng nên có thí điểm những mô hình "Lớp 1 không cần học trước" thực sự. Không khảo sát kiến thức đầu vào, có chương trình chuyển tiếp miễn phí, dạy từ nền tảng, hỗ trợ những trẻ cần thêm thời gian và công bố kết quả sau một vài năm thực hiện.

Nên chuẩn bị trước chứ không phải học trước chương trình lớp 1 Trao đổi với PV Báo Thanh Niên, cô Mai Yến Hằng, Hiệu trưởng Trường mầm non 19/5 Thành Phố (P.Tân Định, TP.HCM), cho biết trong chương trình giáo dục mầm non hiện hành, trẻ mầm non được chú trọng phát triển 4 kỹ năng nghe - nói - đọc - viết, và theo mỗi lứa tuổi của trẻ mầm non thì có những nội dung phù hợp để phát triển kỹ năng tương ứng. Điều này chuẩn bị nền tảng cho trẻ vào bậc phổ thông. Gia đình cần đồng hành với nhà trường trong quá trình chuẩn bị cho con vào lớp 1. ảnh: Nhật Thịnh Ví dụ như ở kỹ năng "viết", việc làm quen với "viết" bắt đầu từ việc trẻ cầm bút vẽ nguệch ngoạc, hay cầm bút đồ (tô)… Bắt đầu từ những nét vẽ ở tuổi mầm non đều là những bước chuẩn bị nền tảng, giúp trẻ làm quen với con chữ sau này. Với kỹ năng "đọc", trẻ mầm non được xem sách, xem tranh, biết lật mở sách đúng cách, xem sách từ trái qua phải. Với kỹ năng "nghe hiểu", đầu tiên trẻ có thể trả lời những câu ngắn, ít từ; ở độ tuổi lớn hơn, trẻ được rèn luyện nói câu dài hơn, nói "dạ thưa", nói câu đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ. Đồng thời, trong chương trình giáo dục mầm non hiện hành, trẻ được làm quen với 29 chữ cái bảng chữ cái tiếng Việt, làm quen với số, với toán…, chuẩn bị cho môi trường lớp 1. Bên cạnh đó, GV mầm non tổ chức hoạt động giáo dục phù hợp độ tuổi để trẻ rèn luyện được khả năng tập trung. "Đó là lý do vì sao trẻ nên được đi học mầm non và nhà nước ta rất quan tâm tới việc phổ cập giáo dục mầm non 3-5 tuổi", cô Hằng nói. Cô Mai Yến Hằng cũng cho rằng gia đình cần đồng hành với nhà trường trong quá trình chuẩn bị cho con vào lớp 1. "Chuẩn bị chứ không phải cho con cầm cuốn sách học trước chương trình lớp 1", cô Hằng nhấn mạnh. Thúy Hằng

Theo Ngọc Tuấn/Thanh niên

https://thanhnien.vn/xoa-nghich-ly-tre-vao-lop-1-da-thong-thai-18526082519503188.htm