Bước vào năm học 2026-2027, học phí tại nhiều trường đại học công lập tiếp tục tăng, song mức thu khác nhau tùy trường, ngành và chương trình đào tạo. Đáng chú ý, một số ngành có học phí lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm, tạo thêm áp lực tài chính đối với người học và gia đình.

Mỗi trường tăng một kiểu

Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 3/9/2025, mức trần học phí đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên năm học 2026-2027 là 1,79 triệu đồng/người học/tháng đối với nhóm Kinh doanh, Quản lý và Pháp luật; 2,09 triệu đồng đối với nhóm Toán, Thống kê, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật và một số ngành liên quan.

Bên cạnh đó, 2,66 triệu đồng đối với nhóm ngành sức khỏe như Điều dưỡng, Răng - Hàm - Mặt, Kỹ thuật y học; 3,5 triệu đồng đối với Y khoa và Dược học.

Học phí năm học 2026-2027 tại nhiều trường đại học công lập tiếp tục tăng, có ngành lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm.

Đối với cơ sở giáo dục đại học công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, mức trần tối đa bằng 2,5 lần mức tương ứng. Đây là mức trần theo nhóm ngành và điều kiện tự chủ tài chính, không phải mức học phí áp dụng đồng loạt tại tất cả các trường. Một số chương trình đáp ứng điều kiện kiểm định chất lượng được thực hiện cơ chế xác định học phí theo quy định riêng của Nghị định.

Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các cơ sở đào tạo. Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội công bố học phí dự kiến từ 38-44 triệu đồng/năm. Đại học Bách khoa Hà Nội có mức thu chương trình chuẩn từ 28-40 triệu đồng/năm.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, học phí chương trình chuẩn từ 20-28 triệu đồng/năm. Các chương trình tiên tiến, chất lượng cao và định hướng ứng dụng POHE có mức thu khoảng 41-68 triệu đồng/năm. Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM công bố học phí từ 35,8 triệu đồng/năm đối với chương trình tiếng Việt, 55 triệu đồng đối với chương trình Co-op tiếng Anh bán phần và 73,5 triệu đồng đối với chương trình đào tạo bằng tiếng Anh.

Đối với Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, học phí ngành Răng - Hàm - Mặt năm học 2026-2027 là 81 triệu đồng/năm. Mức thu này được nhà trường xác định theo cơ chế tự chủ và các quy định về học phí đối với chương trình đào tạo đáp ứng điều kiện kiểm định chất lượng, thay vì áp dụng trực tiếp mức trần học phí chung 2,66 triệu đồng/sinh viên/tháng của nhóm ngành sức khỏe.

Dược học và Y học cổ truyền có mức thu 68 triệu đồng; các ngành cử nhân còn lại ở mức 47 triệu đồng/năm. Nhà trường dự kiến lộ trình tăng học phí tối đa 10% mỗi năm trong các khóa tiếp theo.

Mức tăng ở một số ngành đặt ra bài toán cân đối tài chính đối với nhiều gia đình, nhất là những nhà có từ hai con trở lên cùng học đại học. Bên cạnh học phí, sinh viên còn phải chi trả tiền ăn ở, đi lại, tài liệu và các khoản sinh hoạt khác. Vì vậy, cần nhìn nhận tổng chi phí theo học một chương trình đại học, thay vì chỉ so sánh mức học phí được công bố.

Học phí tăng, nguy cơ thu hẹp cơ hội học tập

Những lo ngại về gánh nặng học phí cũng được nhiều phụ huynh phản ánh. Chị Minh Anh (Hưng Yên) chia sẻ, gia đình có hai con cùng học đại học nên phải chật vật cân đối chi phí. Ngoài học phí, tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại và các khoản sinh hoạt khác cũng tạo áp lực đáng kể. Điều chị lo ngại là có những sinh viên đã trúng tuyển, đang theo học nhưng vẫn có nguy cơ phải dừng lại giữa chừng nếu gia đình không đủ khả năng chi trả.

Trong khi đó, chị Nguyễn Hải Yến (Đống Đa, Hà Nội) cho rằng học phí tăng trong khi thu nhập của nhiều gia đình chưa theo kịp sẽ khiến cơ hội học đại học ngày càng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế. Nếu thiếu chính sách hỗ trợ đủ mạnh, những học sinh có năng lực nhưng hoàn cảnh khó khăn có thể mất cơ hội tiếp cận giáo dục đại học.

Không chỉ học phí, tổng chi phí thực tế trong quá trình học cũng là gánh nặng đáng kể, nhất là với sinh viên xa nhà. Tiền thuê trọ, ăn uống, đi lại có thể chiếm một phần lớn ngân sách gia đình. Vì vậy, chính sách miễn, giảm học phí là cần thiết nhưng chưa đủ; cần có thêm các hình thức hỗ trợ chi phí sinh hoạt để sinh viên nghèo có thể theo đuổi việc học.

Chị Nguyễn Hải Yến cho rằng học phí tăng trong khi thu nhập của nhiều gia đình chưa theo kịp có thể khiến cơ hội học đại học ngày càng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế.

Một số ý kiến cũng cho rằng đại học không phải con đường duy nhất để lập nghiệp; học nghề phù hợp, sớm tham gia thị trường lao động cũng là lựa chọn đáng cân nhắc. Tuy nhiên, lựa chọn này cần xuất phát từ năng lực và nguyện vọng của người học, không nên trở thành phương án bất đắc dĩ chỉ vì học phí đại học quá cao.

Vì vậy, cần mở rộng chính sách tín dụng sinh viên, học bổng và hỗ trợ chi phí học tập. Theo đó, Nhà nước có thể nghiên cứu cơ chế cho sinh viên vay với lãi suất thấp hoặc không tính lãi để trang trải chi phí trong thời gian học; sau khi tốt nghiệp, có việc làm và thu nhập ổn định, người học mới thực hiện nghĩa vụ hoàn trả.

Đây là đề xuất đáng lưu ý, bởi hỗ trợ người học không chỉ dừng ở miễn, giảm học phí mà cần tính đến cả chi phí sinh hoạt và khả năng duy trì việc học trong suốt khóa đào tạo. Chính sách tín dụng cũng cần có điều kiện tiếp cận phù hợp, thủ tục thuận lợi, tránh để những người thực sự khó khăn không thể tiếp cận nguồn hỗ trợ.

Cần tính học phí trong tương quan thu nhập

Không thể phủ nhận các trường đại học cần thêm nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giảng dạy, cải thiện điều kiện nghiên cứu và thực hành. Học phí là một trong những nguồn tài chính phục vụ hoạt động này. Tuy nhiên, việc điều chỉnh mức thu cần được đặt trong tương quan với thu nhập của người dân và khả năng chi trả của người học.

TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD-ĐT), cảnh báo học phí quá cao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận giáo dục đại học của con em những gia đình có thu nhập trung bình và thấp. Theo ông, học phí không chỉ là vấn đề chi phí học tập của từng gia đình mà còn liên quan đến công bằng trong giáo dục.

Ông cho rằng nguồn thu từ xã hội, trong đó có học phí, nên được xem là sự chia sẻ chi phí đào tạo, không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm đầu tư của Nhà nước. Khi khả năng chi trả giữa các gia đình rất khác nhau, chính sách học phí cần tính đến việc bảo đảm người học có cơ hội tiếp cận giáo dục đại học, thay vì chỉ căn cứ vào nhu cầu cân đối tài chính của cơ sở đào tạo.

Đáng chú ý, TS Lê Viết Khuyến dẫn kinh nghiệm từ Indonesia về việc đặt ra giới hạn học phí trong tương quan với thu nhập của người dân. Theo ông, đây là cách tiếp cận đáng tham khảo khi xây dựng chính sách học phí ở Việt Nam, nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận giáo dục đại học và hạn chế nguy cơ học phí trở thành rào cản đối với những gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn.

Trước áp lực học phí tăng, ngày 26/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 7526 yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát việc xác định và thực hiện mức thu học phí năm học 2026-2027, đặc biệt đối với những ngành, chương trình có học phí cao hoặc tăng mạnh so với năm trước. Bộ yêu cầu các trường rà soát căn cứ xác định mức thu, chi phí đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và tác động đối với người học; hạn chế điều chỉnh học phí ở mức cao, đột ngột, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng tiếp cận giáo dục đại học.

Cùng với đó, các trường phải tăng cường học bổng, hỗ trợ chi phí học tập, tạo thuận lợi để sinh viên khó khăn tiếp cận chính sách tín dụng và hạn chế tối đa tình trạng người học phải ngừng học vì lý do tài chính. Bộ cũng yêu cầu công khai mức thu, lộ trình tăng học phí từng năm và dự kiến toàn khóa học; thực hiện thu học phí định kỳ hằng tháng, trường hợp thu theo học kỳ hoặc cả năm phải được người học tự nguyện. Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm về việc kiểm tra, chấn chỉnh thực hiện các quy định về học phí.

Đại học không chỉ là khoản đầu tư của mỗi gia đình mà còn là đầu tư cho nguồn nhân lực của đất nước. Vì vậy, bảo đảm nguồn lực cho các trường phải đi cùng bảo đảm cơ hội học tập cho người dân. Tăng học phí có thể là một lựa chọn trong quá trình đổi mới tài chính đại học, nhưng không thể để khả năng tiếp cận giảng đường ngày càng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của từng gia đình.

Theo Thu Hằng (VOV.VN)

https://vtcnews.vn/hoc-phi-dai-hoc-tang-ai-bao-dam-co-hoi-cho-sinh-vien-ngheo-ar1049585.html