205
/
203560
Ngày Văn hóa Việt Nam: Từ chiều sâu văn hóa dân tộc đến khát vọng phát triển
ngay-van-hoa-viet-nam-tu-chieu-sau-van-hoa-dan-toc-den-khat-vong-phat-trien
news

Ngày Văn hóa Việt Nam: Từ chiều sâu văn hóa dân tộc đến khát vọng phát triển

Chủ nhật, 22/11/2026 | 16:05:09
51 lượt xem

Một ngày dành riêng cho văn hóa mang theo kỳ vọng về những giá trị sẽ được bồi đắp, giữ gìn trong nhiều thế hệ. Khi ngày 24/11 trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam, điều cần suy ngẫm là làm sao để sự trân trọng, gìn giữ và trao truyền văn hóa dân tộc được chuyển hóa thành cách ứng xử, sức sáng tạo, nguồn lực to lớn góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngày 24/11/1946, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nền độc lập khi ấy còn non trẻ, đất nước đứng trước muôn vàn thử thách. Trong hoàn cảnh ấy, lời khẳng định của Người: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” cho thấy một tầm nhìn sâu xa về nền tảng của sự nghiệp dựng nước. Muốn đi tới tương lai, dân tộc cần có ánh sáng dẫn đường. Ánh sáng ấy phải là từ văn hóa, tri thức, đạo đức, lòng yêu nước và ý thức về phẩm giá con người.

a80.jpgKhối diễu hành Ngành Văn hóa, Thể thao tại Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Ảnh: VGP

Tám mươi năm sau, ngày 24/11/2026 được xác lập là Ngày Văn hóa Việt Nam. Từ chủ trương trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương để có thêm điều kiện tham gia thụ hưởng văn hóa. Lựa chọn ấy nối dài một mạch tư tưởng: con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là nơi hội tụ ý nghĩa của mọi thành quả phát triển.

Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, thời gian dành cho văn hóa cũng là một nguồn lực quan trọng. Người ta có thể đi qua một di tích nhiều lần mà chưa từng bước vào, sống giữa một vùng di sản mà chưa hiểu câu chuyện của quê hương, sở hữu nhiều phương tiện tiếp nhận thông tin mà ngày càng dành ít thời gian đọc một tác phẩm văn học đến trang cuối. Một ngày chung dành cho văn hóa mở ra cơ hội để mỗi người bước chậm lại, ngẫm kỹ hơn vào những điều làm nên giá trị của chính mình.

Từ đây, một câu hỏi lớn được đặt ra: mỗi người dân sẽ trải nghiệm gì trong khoảng thời gian ấy, và những trải nghiệm đó sẽ để lại điều gì khi ngày hội đi qua?

Sức sống của một ngày văn hóa nằm ở khả năng tạo nên sự gắn kết, thấu hiểu và đam mê. Một em nhỏ bước ra khỏi bảo tàng với bao điều muốn kể lại cho cha mẹ; một người trẻ tìm hiểu thêm lịch sử sau khi xem một bộ phim; một gia đình bắt đầu duy trì việc đọc sách cùng nhau; một nghệ nhân có thêm người muốn theo học nghề. Những chuyển động ấy ít ồn ào, khó biểu đạt bằng các con số, nhưng chính chúng lại tạo ra chiều sâu cho đời sống tinh thần.

Điều đó đòi hỏi cách tổ chức hoạt động văn hóa phải bắt đầu từ sự hiểu biết công chúng. Công chúng có những nhu cầu, hoàn cảnh và khả năng tiếp cận rất khác nhau. Một chương trình hấp dẫn với người trưởng thành nhưng có thể xa lạ với trẻ em. Một không gian thuận tiện cho khách tham quan vẫn có thể là trở ngại với người khuyết tật. Một sản phẩm được giới thiệu rộng rãi trên môi trường số chưa chắc đã đến được với người thiếu thiết bị hoặc không biết kỹ năng sử dụng.

Bởi vậy, bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa cần được thực hiện trong từng điều kiện cụ thể: thời gian mở cửa, phương tiện di chuyển, cách thuyết minh, ngôn ngữ giới thiệu, mức chi phí và sự hỗ trợ, giúp đỡ. Khoảng cách văn hóa có thể bắt đầu từ một cánh cửa khó bước qua, một lời giới thiệu chưa đầy đủ, một dịch vụ vượt quá khả năng chi trả. Thu hẹp những khoảng cách ấy là cách thiết thực để người dân cảm nhận mình được tôn trọng và được chào đón trong đời sống văn hóa của đất nước.

Trong mỗi quyết định được đưa ra, luôn có những giá trị cần được cân nhắc cùng nhau. Một công trình mới có thể tạo ra lợi ích kinh tế, nhưng cũng có thể làm thay đổi không gian ký ức của cộng đồng. Một hoạt động khai thác di sản có thể đem lại thu nhập, nhưng lại tác động đến sinh hoạt và quyền lợi của người đang gìn giữ di sản ấy. Một sản phẩm có thể thu hút sự chú ý rất nhanh, trong khi giá trị tư tưởng và thẩm mỹ cần thời gian để nhận biết.

Đặt văn hóa vào những bối cảnh như vậy có nghĩa là đã thấy rõ cái được, cái mất của sự phát triển. Có những mất mát không thể bù đắp bằng vật chất: một cảnh quan bị phá vỡ, một nghề truyền thống đứt mạch truyền dạy, một cộng đồng phải rời xa không gian đã nuôi dưỡng phong tục và ký ức của mình. Trách nhiệm với văn hóa vì thế cũng là trách nhiệm giữ lại và trao truyền cho các thế hệ sau.

Sự gìn giữ ấy cần có chỗ cho đời sống tiếp tục vận động. Di sản sống được, bên cạnh những quy định hành chính, còn nhờ những con người đang thực hành, trao truyền và không ngừng sáng tạo. Người giữ nghề cần có cơ hội để tiếp tục; người trẻ cần nhìn thấy cơ hội để tiếp nối; cộng đồng cần có tiếng nói trong cách giới thiệu và khai thác những giá trị di sản. Khi người dân có thể sống được bằng nghề, tự hào về nghề và chủ động trao truyền nghề, di sản được tiếp thêm “sinh khí” để tồn tại, phát triển bền vững.

Cũng từ đó, cần nhìn đầy đủ hơn về quan hệ giữa văn hóa và thị trường. Thị trường tạo cơ hội đưa sản phẩm văn hóa đến công chúng, mở rộng nguồn thu và nuôi dưỡng các ngành nghề sáng tạo. Tuy nhiên, doanh thu của một thời điểm chưa thể phản ánh trọn vẹn giá trị của một tác phẩm. Một công trình nghiên cứu công phu, một bộ sách tư liệu, một tác phẩm dành cho nhóm công chúng ít người có thể cần được đầu tư lâu dài. Chính sách văn hóa cần tạo điều kiện để những giá trị ấy có cơ hội được hình thành và đến với người sử dụng.

Đầu tư cho văn hóa vì thế đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng nhận diện giá trị. Một thiết chế được xây dựng khang trang mới tạo ra điều kiện ban đầu. Đội ngũ có chuyên môn, nội dung có chất lượng, phương thức phục vụ phù hợp và kinh phí hoạt động thường xuyên mới giúp nơi đó trở thành một phần đời sống cộng đồng. Sự gắn bó của người dân phải được gây dựng từng ngày, bằng những lý do đủ thuyết phục để họ muốn tìm đến và quay trở lại.

Công nghệ đang mở thêm những con đường để sách, nghệ thuật và di sản gặp gỡ công chúng. Nhưng khả năng tiếp cận rộng rãi luôn đi cùng yêu cầu về chất lượng và trách nhiệm. Khi tác phẩm có thể được sao chép, cắt ghép, chuyển thể và lan truyền rất nhanh, việc xác định nguồn gốc, bảo vệ bản quyền, giữ tính toàn vẹn của nội dung càng cần được coi trọng. Với trí tuệ nhân tạo, năng lực tạo ra sản phẩm nhanh chóng phải đi cùng năng lực thẩm định của con người. Mỗi sản phẩm đưa ra công chúng đều cần có người chịu trách nhiệm về độ chính xác và giá trị của nó.

Trong không gian ấy, văn hóa còn thể hiện qua cách mỗi người được quyền lên tiếng, nói lên tiếng nói của mình. Một lời bình luận có thể góp phần làm sáng tỏ vấn đề, cũng có thể gây tổn thương. Một lần chia sẻ có thể lan tỏa tri thức, cũng có thể tiếp tay cho thông tin sai lệch. Biết kiểm chứng trước khi phổ biến, biết tranh luận trên cơ sở lý lẽ, biết tôn trọng danh dự người khác là những thực hành văn hóa cần được nuôi dưỡng từ gia đình, nhà trường đến các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân.

Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa sâu xa khi mỗi cá nhân, tổ chức cần nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình với cộng đồng, với dân tộc. Một dân tộc đi tới tương lai bằng năng lực sáng tạo, bằng ý chí phát triển và bằng những giá trị nhân văn cao cả, dân tộc ấy chắc chắn sẽ ngày càng thịnh vượng.

Theo Gia Hưng/Cand

https://cand.vn/ngay-van-hoa-viet-nam-tu-chieu-sau-van-hoa-dan-toc-den-khat-vong-phat-trien-post827785.html

  • Từ khóa

Kiểm soát xe xăng ở vùng phát thải thấp, Chính phủ sẽ có chính sách hỗ trợ chuyển đổi

Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi quy định ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao, xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch ở vùng phát thải thấp, gắn với lộ...
16:33 - 22/11/2026
49 lượt xem

Kỳ họp của tinh thần trách nhiệm, đổi mới và kiến tạo phát triển

Sau 27 ngày làm việc, chiều 21/11, Quốc hội đã bế mạc Kỳ họp thứ Hai, hoàn thành toàn bộ chương trình nghị sự, để lại nhiều dấu ấn sâu sắc. Nhân dịp này,...
10:08 - 22/11/2026
68 lượt xem

Chuyển đổi số trong công tác xây dựng Đảng

Trong công tác xây dựng Đảng, quản lý đảng viên là nhiệm vụ quan trọng, góp phần giữ vững bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật và...
09:57 - 22/11/2026
58 lượt xem

Khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ

Trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) và làm việc tại...
10:38 - 22/11/2026
59 lượt xem
pixel