Nhà vật lý Xue Qikun từ Đại học Thanh Hoa là nhà khoa học Trung Quốc đầu tiên nhận giải vật lý danh giá hàng đầu của Mỹ kể từ khi giải này ra đời cách đây 70 năm (Ảnh: Đại học Thanh Hoa).

Ông Xue và nhà khoa học Ashvin Vishwanath của Đại học Harvard đã chia sẻ Giải thưởng Vật lý Vật chất Đặc Oliver E. Buckley năm 2024 do Hiệp hội Vật lý Mỹ trao tặng vào hôm 24/10, theo SCMP.

Ông Xue cùng đội ngũ đại học của mình đang nghiên cứu cách tổng hợp các chất cách điện tô pô - loại vật liệu tồn tại ở trạng thái vật chất lượng tử được phát hiện gần đây - để phát triển thiết bị điện tử thế hệ mới có đặc điểm tiêu thụ năng lượng thấp.

Không giống các vật liệu thông thường, mặt trong chất cách điện tôpô có khả năng cách nhiệt, trong khi bề mặt của nó dẫn điện mà không làm thất thoát nhiệt. Đặc tính này khiến nó trở thành ứng cử viên lý tưởng cho các thiết bị điện tử hiệu năng cao trong tương lai.

Hiệp hội Vật lý Mỹ cho biết ông Xue và ông Vishwanath được trao giải vì "các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm mang tính đột phá về các đặc tính điện tử chung của vật liệu phản ánh các khía cạnh tôpô của cấu trúc dải của chúng".

Được Phòng thí nghiệm Bell của AT&T cấp ngân sách vào năm 1952, giải thưởng trị giá 20.000 USD này thường được coi là giải thưởng danh giá nhất trong vật lý vật chất đặc, một nhánh của ngành khoa học khám phá các đặc tính vĩ mô và vi mô của vật chất.

Dù Washington đang áp dụng các biện pháp hạn chế đối với công ty công nghệ cao và viện nghiên cứu Trung Quốc, ngày càng có nhiều lời kêu gọi từ một số nhà nghiên cứu Mỹ muốn tăng cường hợp tác với Trung Quốc.

Ông Xue là nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về chất cách điện tôpô trong hơn một thập kỷ và đã nhận nhiều giải thưởng, bao gồm Giải thưởng Khoa học Tương lai cho Khoa học Vật lý năm 2016 và Giải Fritz London năm 2020.

Bước đột phá này được ông Dương Chấn Ninh, nhà vật lý từng cùng nhận giải thưởng Nobel Vật lý với nhà khoa học Lý Chính Đạo vào năm 1957, ca ngợi là "thí nghiệm vật lý xứng giải Nobel đầu tiên được tiến hành trong phòng thí nghiệm Trung Quốc".

Ông được bầu làm thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc vào năm 2005, cùng năm ông gia nhập Đại học Thanh Hoa. Năm 2013, đội ngũ của ông lần đầu tiên ghi nhận quan sát thực nghiệm về vật liệu cách nhiệt tôpô - đánh bại các đối thủ cạnh tranh ở Nhật Bản, Đức và Mỹ.

Ông Xue, người giữ chức Phó Chủ tịch Hiệp hội Vật lý Trung Quốc, đã có khởi đầu gập ghềnh trong sự nghiệp, theo cuộc phỏng vấn mà ông trả lời đài CCTV vào năm 2018.

Xuất thân từ gia đình làm nông ở tỉnh Sơn Đông, ông Xue hồi nhỏ theo học tại ngôi trường phải lấy các đoạn gỗ chặt làm bàn và học sinh phải tự mang ghế từ nhà đến.

Năm 1984, sau khi lấy bằng cử nhân vật lý tại Đại học Sơn Đông, ông Xue trượt kỳ thi đầu vào chương trình sau đại học 2 lần, sau đó mới được nhận vào Viện Vật lý của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.

Theo Quốc Đạt/Dân trí (nguồn SCMP)

https://dantri.com.vn/the-gioi/nguoi-trung-quoc-dau-tien-nhan-giai-vat-ly-hang-dau-cua-my-20231026133100141.htm