Nếu không, chính sách đúng về chủ trương nhưng chưa trúng về đối tượng

Luật Thuế Thu nhập cá nhân đã bổ sung quy định liên quan khoản giảm trừ chi phí y tế, giáo dục của người nộp thuế và người phụ thuộc. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của luật này, bao gồm 2 phương án giảm trừ chi phí y tế, giáo dục.

Giảm trừ tối đa 47 triệu đồng

Với phương án 1, Bộ Tài chính đề xuất các khoản chi cho khám chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước được giảm trừ của người nộp thuế và người phụ thuộc không quá 20 triệu đồng. Chi cho giáo dục - đào tạo tại cơ sở trong nước không quá 21 triệu đồng/năm, bao gồm: học phí giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và các kỹ năng chuyên môn khác.

Ở phương án 2, các khoản chi cho khám chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước được giảm trừ không quá 23 triệu đồng/năm; chi phí giáo dục - đào tạo được giảm trừ không quá 24 triệu đồng/năm.

Bộ Tài chính cho biết với trường hợp người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh các khoản chi phí giáo dục - y tế, cá nhân có thể được giảm trừ tất cả lên tới 307,4 triệu đồng/năm, bao gồm cả giảm trừ gia cảnh. Như vậy, nếu người nộp thuế có thu nhập 28 triệu đồng/tháng, có 1 người phụ thuộc và phát sinh chi phí y tế, giáo dục - đào tạo theo mức tối đa, sẽ chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Chỉ khi nào thu nhập trên 28,63 triệu đồng/tháng mới bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế.

Để tránh trùng lặp chính sách, dự thảo quy định chặt chẽ về điều kiện áp dụng. Cụ thể, mọi khoản chi phải có hóa đơn hợp lệ; riêng chi phí y tế phải kèm bảng kê chi tiết từ cơ sở khám chữa bệnh. Các khoản đã được thanh toán từ nguồn khác như BHYT, BHXH, ngân sách nhà nước hoặc do người sử dụng lao động chi trả sẽ không được tính.

Chị Nguyễn Hải Yến (trú phường Tây Tựu, TP Hà Nội) cho biết gia đình chị có con nhỏ đang đi học và bố mẹ lớn tuổi. Trước đề xuất mới về giảm trừ chi phí y tế, giáo dục, chị rất quan tâm vì đây là những khoản chi thiết yếu, chiếm khá nhiều trong chi tiêu chung của cả gia đình.

Tuy nhiên, không phải khoản chi nào cũng đầy đủ hóa đơn hợp lệ, nhất là các chi phí khám chữa bệnh nhỏ lẻ hoặc học kỹ năng. Do đó, chị Yến kiến nghị cho phép chấp nhận thêm các hình thức chứng minh chi phí khác hoặc đơn giản hóa thủ tục kê khai, để người dân dễ tiếp cận.

Các chi phí về y tế sẽ được giảm trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân. Ảnh: NGỌC DUNG

Mức giảm trừ còn khá thận trọng

TS Nguyễn Hồng Trang, Giám đốc Đại lý thuế Linh Phong, cho rằng việc giảm trừ chi phí y tế, giáo dục là một bước tiến tích cực, thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy chính sách theo hướng lấy người nộp thuế làm trung tâm. Theo bà, đây là những khoản chi thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống người dân và sự phát triển lâu dài của xã hội.

Nghiêng về phương án 2, TS Nguyễn Hồng Trang nhận xét điểm tích cực của phương án này là đã tính đến yếu tố biến động chi phí trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh giá dịch vụ y tế, giáo dục có xu hướng gia tăng nhanh trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn, bà đánh giá mức giảm trừ như đề xuất hiện vẫn còn khá thận trọng, bởi chi phí cho một trẻ em trong một năm có thể cao hơn đáng kể so với mức trần được đưa ra, nhất là tại các đô thị hoặc khu vực có mức sống cao. "Cơ quan soạn thảo có thể cân nhắc theo hướng linh hoạt hơn, chẳng hạn cho phép khấu trừ theo chi phí thực tế có chứng từ hợp lệ, kèm theo mức trần phù hợp để bảo đảm kiểm soát" - bà góp ý.

Theo TS Nguyễn Hồng Trang, để chính sách đi vào thực tế một cách hiệu quả, cần đặc biệt lưu ý đến cơ chế kiểm soát chứng từ, hóa đơn, cũng như quy định rõ về phạm vi chi phí được chấp nhận. Nếu không có hướng dẫn chặt chẽ thì có thể phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách để hợp thức hóa chi phí.

PGS-TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, nhấn mạnh việc cho phép khấu trừ thêm chi phí y tế và giáo dục cho thấy chính sách thuế đã tiến gần hơn với đời sống. Dẫu vậy, cơ chế khấu trừ theo hóa đơn, chứng từ thường thuận lợi hơn cho nhóm có thu nhập trung bình khá trở lên, làm việc trong khu vực chính thức, có hồ sơ tài chính rõ ràng và quen với thủ tục kê khai.

Trong khi đó, nhiều người lao động ở khu vực có thu nhập chưa cao dù phát sinh chi y tế, chi học hành cho con cái lại có thể không được hưởng lợi tương xứng vì mức nộp thuế không lớn hoặc chứng từ không đầy đủ.

Ông Ngô Trí Long cho rằng cần đánh giá tác động theo từng nhóm thu nhập để bảo đảm công bằng. "Nhóm nào hưởng lợi nhiều nhất? Người lao động nuôi con nhỏ được hỗ trợ đến đâu? Người thu nhập trung bình ở đô thị có giảm áp lực rõ rệt không? Nếu không trả lời được những câu hỏi đó, chính sách đúng về chủ trương nhưng chưa trúng về đối tượng" - ông lưu ý.

Chỉ rõ nếu thủ tục quá rườm rà, người dân sẽ ngại kê khai và chính sách khó phát huy hiệu quả, TS Ngô Trí Long kiến nghị cần đơn giản hóa tối đa thủ tục chứng minh chi phí. Cùng với đó, cần quy định rõ phạm vi các khoản chi được trừ, chẳng hạn được khấu trừ học phí chính khóa, học nghề, đào tạo lại, ngoại ngữ, kỹ năng nghề..., hay chỉ giới hạn ở một số cấp học.