Bản mô tả diễn biến trận đánh theo tài liệu giải mật của phía Mỹ do ông Lâm Hồng Tiên tổng hợp.

Từ những trang tài liệu được giải mật

Đã 56 năm kể từ ngày liệt sĩ Nguyễn Thanh Lan hy sinh tại chiến trường Tây Nam Bộ, nhưng với ông Nguyễn Văn Sơn (xã Thuần Trung, tỉnh Nghệ An), hành trình tìm kiếm nơi an nghỉ của người cha vẫn chưa có hồi kết. Bước ngoặt chỉ xuất hiện khi những cựu chiến binh từng trực tiếp tham gia trận chiến Tràm Dù tháng 3/1970 cung cấp thêm thông tin.

Năm 2013, gia đình ông Sơn vào Kiên Giang tìm mộ. Họ lần theo chỉ dẫn của nhiều tài liệu, trong đó có cuốn nhật ký “Đường về” của Chính trị viên Phạm Thiết Kế, người từng chung chiến hào với Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thanh Lan. Cuốn nhật ký cũng chính là manh mối để gia đình ông Sơn tìm thấy phần mộ của liệt sĩ Phạm Thiết Kế tại Nghĩa trang liệt sĩ Hà Tiên. Sau khi gửi giám định ADN thành công, gia đình liệt sĩ Phạm Thiết Kế đã đưa hài cốt ông về quê hương yên nghỉ. Điều đó càng nuôi thêm hy vọng tìm được mộ người thân cho gia đình ông Sơn và hàng trăm gia đình liệt sĩ khác.

Tháng 7/2025, Trung tâm Việt Nam thuộc Đại học Công nghệ Texas (Mỹ) trao tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cùng các gia đình liệt sĩ, cựu chiến binh hơn 200 bộ hồ sơ chiến tranh do quân đội Mỹ thu giữ trước đây. Trong số này có bộ hồ sơ gồm nhiều tài liệu liên quan Tiểu đoàn 3 Đặc công Miền và Đại đội 5 pháo phòng không (thuộc Đoàn 75).

Theo phân tích của Trung tâm Việt Nam (Đại học Công nghệ Texas), hồ sơ được quân đội Việt Nam Cộng hòa thu giữ ngày 5/3/1970 trong Chiến dịch Cửu Long tại khu vực thuộc xã Kiên Bình, huyện Kiên Lương và xã Bình Giang, huyện Hòn Đất (Kiên Giang). Tọa độ mà hồ sơ ghi nằm trong địa bàn hoạt động của lực lượng đặc công trên chiến trường Tây Nam Bộ thời điểm đó.

Hồ sơ ghi lại danh sách cán bộ, chiến sĩ, các quyết định khen thưởng và phân công nhiệm vụ của các đơn vị, xuất hiện tên của nhiều cán bộ, chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 3 và Tiểu đoàn 7 như: Phạm Thiết Kế, Kiều Đình Nguyên, Lê Gia Lập, Mai Đức Giàu, Vũ Ngọc Chương, Lê Trần Chính...

Đặc biệt, có nhiều giấy tờ cá nhân mang tên Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thanh Lan, các đồng chí Trần Kim Thoa, Nguyễn Văn Mạnh, Vũ Trung Cánh, cùng sổ ghi chép của chiến sĩ Lê Văn Phúc (quê ở Hạ Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình).

Theo ông Lâm Hồng Tiên, thành viên Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các tài liệu quân sự giải mật do phía Mỹ cung cấp đã bổ sung nhiều thông tin quan trọng về tổ chức, quân số và địa bàn hoạt động của Tiểu đoàn 3 Đặc công Miền và Đại đội 5 pháo phòng không đầu năm 1970. Đây là những chứng cứ quan trọng xác nhận sự hiện diện của lực lượng tại khu vực Tràm Dù (Rừng Tràm 800), thuộc địa bàn hai huyện Kiên Lương và Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang (trước đây).

Theo báo cáo tác chiến phía Mỹ, trong 5 ngày giao tranh từ ngày 2 đến 6/3/1970, ít nhất 160 quân nhân Việt Nam tử trận: Ngày 2/3 có khoảng 40 người; ngày 3/3 có 49 người; ngày 4/3 có 41 người; ngày 5/3 có 20 người; ngày 6/3 có 10 người.

Cựu chiến binh, thương binh hạng 2/4 Dương Văn Thành (Sóc Sơn, Hà Nội), nguyên liên lạc viên Đại đội 10, Tiểu đoàn 3 Đặc công kể, dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thanh Lan và Chính trị viên Phạm Thiết Kế, Tiểu đoàn 3 đã tham gia nhiều trận đánh lớn, bản thân ông bị thương, còn nhiều đồng đội ngã xuống ngay trên chiến trường trước khi giành thắng lợi tại Đồng Dù, Bà Đen, Dầu Tiếng, Thiện Ngôn, Lộc Ninh..., sau đó đơn vị được điều động về chiến trường Tây Nam Bộ làm nhiệm vụ.

Một nhân chứng khác là Đại tá Trịnh Văn Trà, nguyên Chính trị viên phó Đại đội 26, Tiểu đoàn 3 Đặc công cho biết, đơn vị bị phát hiện khi đang hành quân vào chiến trường. Đối phương sử dụng pháo binh và máy bay tập kích dữ dội vào khu vực trú quân, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh, gồm cả Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thanh Lan, Chính trị viên Phạm Thiết Kế. Công tác mai táng các liệt sĩ khi đó do bộ phận chính sách của tiểu đoàn đảm nhiệm.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” đang được triển khai trên cả nước với mục tiêu tận dụng mọi nguồn lực và mọi nguồn thông tin để đẩy nhanh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trong bối cảnh đó, những hồ sơ chiến tranh được trao trả sẽ góp phần mở ra hướng tìm kiếm mới. Trên thực tế, không ít cuộc quy tập hài cốt liệt sĩ thành công bắt đầu từ những thông tin tưởng như rất mong manh.

Hơn 50 năm qua, gia đình ông Nguyễn Văn Sơn vẫn đau đáu mong tìm được phần mộ người thân. Với hàng trăm cán bộ, chiến sĩ hy sinh tại Tràm Dù, mỗi nguồn tư liệu mới, mỗi lời kể của nhân chứng hay mỗi cuộc tìm kiếm thực địa đều có thể trở thành cầu nối quan trọng đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình.

Theo Anh Thơ/NDO

https://nhandan.vn/manh-moi-moi-ve-hang-tram-liet-si-hy-sinh-tai-tram-du-post970457.html