Điểm nổi trội trong lớp học mà giáo viên (GV) hay học sinh (HS) nào cũng có thể nhận ra, đó là AI giúp tự động hóa khá nhiều công việc như: chấm điểm trắc nghiệm, tạo đề thi, quản lý hồ sơ... Một chatbot có thể cung cấp phản hồi ngay lập tức câu hỏi, bài làm, giúp HS nhận ra lỗi sai và sửa chữa kịp thời, tối ưu hóa quá trình học.

Tác giả thuyết trình về kết quả nghiên cứu ứng dụng AI trong dạy học thích ứng tại Đà Nẵng AI Day 2025. ẢNH: NVCC

Có thể triển khai trong thực tiễn cá nhân hóa việc học

Làm sao để việc học tập phải sát với nhu cầu, năng lực giúp HS chủ động, hiệu quả là một bài toán lớn và rất khó hiện thực được trong mô hình lớp học hiện nay.

Tuy nhiên, dựa trên dữ liệu lớn, được thiết kế khoa học, AI có khả năng phân tích dữ liệu học tập của từng HS (tốc độ, điểm mạnh, điểm yếu, phong cách học tập...); từ đó tạo ra lộ trình học tập, bài tập và tài liệu ôn luyện phù hợp với nhu cầu cá nhân, giúp lấp đầy lỗ hổng kiến thức hiệu quả hơn so với phương pháp đại trà. Rõ ràng với tác động như vậy, AI là một trợ thủ của GV, giúp HS nắm vững kiến thức, tạo điều kiện cho sự phát triển tư duy bậc cao (phân tích, đánh giá) khi không còn phải vật lộn với những kiến thức cơ bản. Điều này thực sự khác biệt so với lớp học truyền thống, ở đó hầu hết HS đồng loạt theo một chương trình học tập với mục tiêu, cấu trúc, nội dung, mức độ phức tạp... giống nhau.

Giờ đây, ai cũng có thể dễ dàng tạo file trình chiếu, video, ảnh... nhờ AI. Các công cụ dịch thuật, chú thích tự động giúp HS tiếp cận kiến thức từ khắp nơi trên thế giới. AI giúp học liệu đa dạng (video, mô phỏng 3D...), giúp minh họa các khái niệm phức tạp một cách trực quan, kích thích trí tò mò và khả năng hình dung. Chỉ với như vậy, lớp học đã rộn ràng, hào hứng, và đáp ứng hầu hết nhu cầu của người học.

Suy giảm khả năng giải quyết vấn đề và tư duy độc lập

Những người phụ thuộc quá mức vào AI để trả lời hoặc hoàn thành bài tập có thể làm tê liệt quá trình tư duy, phân tích và tổng hợp thông tin của chính họ.

Giáo viên sử dụng AI ngày càng phổ biến trong việc dạy học. ẢNH: T.N TẠO BẰNG AI

HS chỉ muốn hỏi trợ lý AI, dễ dàng sao chép đáp án thay vì thực hiện quá trình suy nghĩ, từ đó làm suy yếu "cơ bắp" của não bộ trong việc giải quyết vấn đề phức tạp và được coi là gian lận trong học tập.

Những hiện tượng trên gây ra sự suy giảm khả năng giải quyết vấn đề và tư duy độc lập ở con người một cách trầm trọng. Chúng tôi đã từng chỉ ra việc sinh viên, người học lạm dụng, gian lận và lười suy nghĩ phổ biến đến mức trở thành vấn nạn trong nhà trường. Bên cạnh đó, AI còn gây ra nguy cơ hạn chế tư duy sáng tạo và cảm xúc. Nếu HS chỉ tiếp nhận kiến thức từ những gì AI "chắt lọc" sẵn, các em có thể bỏ lỡ những góc nhìn độc đáo, những mối liên hệ ngẫu nhiên kích thích sự sáng tạo. Quá trình học tập bị máy móc hóa có thể làm giảm khả năng tương tác xã hội, cảm xúc, và phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) - một phần quan trọng của trí tuệ toàn diện.

Tôi không muốn nhận định "AI là một con dao hai lưỡi", vì tôi chắc chắn, AI có thế nào thì phụ thuộc vào người dùng nó. AI mang đến tiềm năng chưa từng có, và vị trí xứng đáng của nó trong lớp học, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm xói mòn tư duy độc lập và sáng tạo nếu lạm dụng. Khi sử dụng AI, chúng ta tiết kiệm được thời gian, được năng lượng của não bộ, nhưng xin nhớ "không dùng sẽ bị teo đi, thoái hóa và dần trở thành vô dụng".

Tư duy là chức năng tuyệt vời của con người. Chúng ta cần học, dạy HS cách làm chủ AI - sử dụng nó như một công cụ hỗ trợ để đạt được đỉnh cao của tư duy, chứ không phải là nơi để "outsource" (thuê ngoài) bộ não của mình. AI phải là người đồng hành nâng cấp, chứ không phải người thay thế.